Premabase · Śrīmad Bhāgavatam · Canto 1 · Chapter 13
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
MadhvācāryaŚrīdharaJīvaViśvanāthaBaladeva
ŚB 1.13.55-56
← 1.13.53-541.13.57 →
vijñānātmani saṁyojya kṣetrajñe pravilāpya tam |
brahmaṇy ātmānam ādhāre ghaṭāmbaram ivāmbare ||
dhvasta-māyā-guṇodarko niruddha-karaṇāśayaḥ |
nivartitākhilāhāra āste sthāṇur ivācalaḥ ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Madhvācārya
bhāgavata-tātparyam
vijñānātmā viriñco’yaṁ yas tasmiṁ līyate jagat |
yādāṁsi sāgare yadvat sa-kṣetrajñe janārdane ||
hṛdisthe ca sa ca vyāpte svātmany ekībhavaty uta |
+++
Śrīdhara Svāmī
bhāvārtha-dīpikā
samādhim āha—vijñāneti dvābhyām |
ātmānaṁ mano’haṅkārāspadaṁ sthūla-dehād viyojya vijñānātmany buddhau saṁyojyaikī-kṛtya taṁ ca vijñānātmānaṁ dṛṣyāṁśād viyojya kṣetra-jñe draṣṭari pravilāpya taṁ ca kṣetra-jñaṁ draṣṭr aṁśād viyojyādhāre āśraya-sañjñe brahmaṇi pravilāpya |
ghaṭāmbaraṁ ghaṭopādher viyojya yathā mahākāśe pravilāpyate tadvat ||
vyutthānābhāvam āha—dhvasteti |
antar guṇa-kṣobhād vā bahir indriya-vikṣepād vā vyutthānaṁ bhavet, tad ubhayaṁ tasya nāsti |
yato dhvasto māyā-guṇānām udarka uttara-phalaṁ vāsanā yasya saḥ |
niruddhāni karaṇāni cakṣur ādīny āśayo manaś ca yasya saḥ |
ataeva nivartito’khila āhāro bhojyam indriyair viṣayāharaṇaṁ vā yena saḥ |
sthāṇur iva niścala āste ||
Jīva Gosvāmī
krama-sandarbhaḥ
ātmānam ahaṅkārāspadaṁ sūkṣma-dehaṁ sthūla-dehād viyojya kṣetrajñe deha-dvayābhimāny-avastha-jīve pravilāpya taṁ ca kṣetrajñaṁ vijñānātmani śuddha-jīva-svarūpe pravilāpya taṁ ca brahmaṇi saṁyojya |
ghaṭāmbaram iti cid-rūpatvenaivābhedāṁśe dṛṣṭānta iti jñeyam ||
Viśvanātha Cakravartī
sārārtha-darśiṇī
vijñāneti |
sva-deha-gatāni bhūtāni krameṇa kāraṇeṣu praveśya ātmānam ahaṅkāraṁ vijñānātmani mahat-tattve saṁyojya saṁyuktaṁ bhāvayitvā taṁ ca vijñānātmānaṁ kṣetrajñe jīve pravilāpya saṁyuktaṁ vibhāvyety arthaḥ |
taṁ ca kṣetrajñaṁ brahmaṇi saṁyojya ātmānaṁ sva-deha-stham antaryāminam ādhāre āśraya-tattve bhagavaty aṁśini saṁyuktaṁ vibhāvya |
nanv antaryāmi-bhagavator aikyam eva prasiddham |
satyam aikye’pi aupacāriko bhedo vivakṣita eveti sa-dṛṣṭāntam āha—ghaṭāmbaram ivāmbara iti |
upādhistham ākāśaṁ nirupādhāv ākāśe iva |
tayoś ca ghātākāśa-mahākāśayoḥ vastutaḥ sarva-vyāpakatvād aikyam evety arthaḥ |
vyutthānābhāvam āha dhvasteti |
antarguṇa-kṣobhād vā bahir indriya-vikṣepād vā vyutthānaṁ bhavet |
tad ubhayaṁ tasya nāsti yato dhvastā māyāyā guṇānām udarka uttara-phalaṁ vāsanā yasya saḥ |
ata eva nirudhyety ādi ||
55-56||
Baladeva Vidyābhūṣaṇa
vaiṣṇavānandinī
vijñāneti—sva-deha-gatādīni pṛthivyādīni krameṇa kāraṇe'haṅkāre saṁyojya taṁ ca vijñānātmani mahattatve saṁyojya taṁ ca kṣetrajñe jīve pravilāpya saṁyojya, taṁ ca brahmaṇyantaryāmiṇi saṁyojya taṁ ca tad ādhāre āśraya-tattve tad aṁśini saṁyojya |
nanv antaryāmi-bhagavatoradvaitāt katham atra dvaitam uktam? tatra dṛṣṭāntena dvaitaṁ pariharati—ghaṭe naṣṭe yathā ghaṭāmbaraṁ mahāmbare līyate, tathā pralayādau niyamye līne sati niyāmako vyāpake svāṁśini līyate |
anāviṣkṛta-niyamana-śaktikaḥ san tasminn aikyam etīti ||
avyutthānamāha—dhvasto māyāguṇānāmudarka uttaraphalaṁ vāsanā yasya saḥ |
ateva niruddhetyādi |
antarguṇa-vikṣobhādvahirindriyavikṣepādvā vyutthānaṁ syattadubhayaṁ tasya nāstītyavyutthāna-siddhiḥ ||
← 1.13.53-541.13.57 →