Premabase · Śrīmad Bhāgavatam · Canto 1 · Chapter 7
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
ŚrīdharaJīvaViśvanāthaBaladeva
ŚB 1.7.10
sūta uvāca
ātmārāmāś ca munayo nirgranthā apy urukrame |
kurvanty ahaitukīṁ bhaktim ittham-bhūta-guṇo hariḥ ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Śrīdhara Svāmī
bhāvārtha-dīpikā
nirgranthāḥ granthebhyo nirgatāḥ |
tad uktaṁ gītāsu—yadā te moha-kalilaṁ buddhir vyatitariṣyati |
tadā gantāsi nirvedaṁ śrotavyasya śrutasya ca ||
[gītā. 2.42]
yad vā, granthir eva granthaḥ (nivṛttaḥ krodhāhaṅkāra-rūpo granthir eṣāṁ te) nirvṛtta-hṛdaya-granthaya ity arthaḥ |
nanu muktānāṁ kiṁ bhaktyetyādi-sarvākṣepa-parihārārtham āha—itthaṁ-bhūta-guṇa iti ||
sanātana-gosvāmī: [ha.bha.vi. 11.584] ātmārāmā brahma-niṣṭhā api |
ata eva nirgranthā granthebhyo nirgranthāḥ |
tad uktaṁ—yadā te moha-kalilaṁ buddhir vyatitariṣyati |
tadā gantāsi nirvedaṁ śrotavyasya śrutasya ca ||
[gītā. 2.42]
yad vā granthir eva granthaḥ, nirvṛtta-hṛdaya-granthaya ity arthaḥ |
nanu muktānāṁ kiṁ bhaktyety-ādi-sarvākṣepa-parihārārtham āha—itthaṁ-bhūta-guṇa iti |
atyanirvacanīya-paramākarṣaka-bhakti-guṇatvād ity arthaḥ |
tac ca śrī-bhāgavatāmṛtottara-khaṇḍe vyutpāditam evāsti ||
Jīva Gosvāmī
krama-sandarbhaḥ
tam etaṁ śrī-veda-vyāsasya samādhi-jātānubhavaṁ śrī-śaunaka-praśnottaratvena viśadayan sarvātmārāmānubhavena sa-hetukaṁ saṁvādayati—ātmārāmāś ceti |
nirgranthā vidhi-niṣedhātītāḥ, nirgatāhaṅkāra-granthayo vā |
ahaitukīṁ phalānusandhi-rahitām |
ittham ity ātmārāmāṇām apy ākarṣaṇa-svabhāvo guṇo yasya sa ity arthaḥ ||
[tattva-sandarbha 49]
Viśvanātha Cakravartī
sārārtha-darśiṇī
nirgranthā jijñāsita-granthebhyo nirgatāḥ |
yad uktam—yadā te moha-kalilaṁ buddhir vyatitariṣyati |
tadā gantāsi nirvedaṁ śrotavyasya śrutasya ca ||
[gītā 2.42]
yad vā granthir eva granthaḥ, nirgatāhaṅkāra-granthayaḥ |
yad uktaṁ—bhidyate hṛdaya-granthiḥ [bhā.pu. 1.2.21] iti |
yad vā, vidhi-niṣedha-granthātītāḥ |
yad uktaṁ—cared avidhi-gocaraḥ [bhā.pu. 11.18.28] iti |
tathābhūtā api ahaitukīṁ phalābhisandhi-rahitāṁ bhaktiṁ kurvanti |
bhaktyā jñānaṁ jñānātīto’pi bhaktir ity ūruḥ |
śreṣṭha eva kramo yasmāt tasmin |
nanūnmuktiḥ muktānāṁ kiṁ bhaktyā nirgranthānāṁ kiṁ bhakti-granthena śrī-bhāgavatana nirabhimānānāṁ kiṁ punaḥ sevya-sevaka-lakṣaṇenābhimānena vidhi-niṣedhātītānām, kiṁ punaḥ śrī-bhāgavatoktena bhakter vidhinety ādi sarvākṣepa-parihārārtham āha—itthaṁ-bhūta-guṇa iti |
itthaṁ-bhūta ātmārāmāṇām apy ākarṣaṇa-śīlo guṇo yasya saḥ |
tena mūlata eva bhakti-prādhānyābhyāsena vā mad-guṇānubhava eṣām astv iti sanakādiṣu bhagavat-kṛpayaiva śrī-kṛṣṇa-guṇānubhavo mat-sutasyāstv iti śrī-śuke vyāsasyeva bhagavato bhaktānāṁ vā kṛpayā yair ātmārāmais tad-guṇānubhava-yogyatā labdhā ta evāhaitukīṁ bhaktiṁ kurvanti, anye ātmārāmāḥ sāyujyārthaṁ bhaktiṁ kurvantīty ahaitukī-padavyāvṛttir anusandheyā |
yad uktaṁ—
brahma-bhūtaḥ prasannātmā na śocati na kāṅkṣati | samaḥ sarveṣu bhūteṣu mad-bhaktiṁ labhate parām ||
bhaktyā mām abhijānāti yāvān yaś cāsmi tattvataḥ | tato māṁ tattvato jñātvā viśate tad-anantaram ||
[gītā 18.54,56]
Baladeva Vidyābhūṣaṇa
vaiṣṇavānandinī
pariharati—ātmā-rāmāḥ samādhi-dṛṣṭāṣṭa-guṇakasvātmāna eva nirgranthās tadānandāsvādena tyakta-śāstrā api palālam iva dhānyārthī tyajed grantham aśeṣataḥ iti [brahma-bindu. 18] śravaṇāt, atimano-jñānanta-bhagavad-guṇa-vijña-mahattama-prasaṅge sati harau bhaktiṁ tat-tad-guṇa-pravartitāṁ kurvanti, ahaitukīṁ tad anya-phalecchā-śūnyāṁ, sarva-kṣepanir āsāyāha—ittham iti |
īdṛśaṁ tad-guṇa-mādhuryaṁ yena svātmānandaṁ vismarantīti |
harau kīdṛśi? śāstrāt svātma-jñānaṁ, tatas tad ānandānubhavaḥ, tataḥ śāstratyāgaḥ, tato hariguṇa-śravaṇāt tatra bhaktis tato guṇa-nirūpaka-saṁhitādhyayanam ity eva murur mahān kramo yasmāt-tasmin ||