Premabase · Śrīmad Bhāgavatam · Canto 1 · Chapter 3
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
MadhvācāryaŚrīdharaJīvaViśvanāthaBaladeva
ŚB 1.3.26
← 1.3.251.3.27 →
avatārā hy asaṅkhyeyā hareḥ sattva-nidher dvijāḥ |
yathāvidāsinaḥ kulyāḥ sarasaḥ syuḥ sahasraśaḥ ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Madhvācārya
bhāgavata-tātparyam
vidāsinaḥ unnatāt bhinnād vā |
trividhāḥ puruṣā loke nīcam adhyavidāsina iti brāhme |
caturdhā varṇa-rūpeṇa jagad etad vidāsitam iti ca ||
Śrīdhara Svāmī
bhāvārtha-dīpikā
anukta-sarva-saṅgrahārtham āha—avatārā iti |
asaṅkhyeyatve dṛṣṭāntaḥ—yatheti |
avidāsina upakṣaya-śūnyāt |
dasu upakṣaye ity asmāt |
sarasaḥ sakāśāt kulyāḥ kṣudra-pravāhāḥ ||
sanātana gosvāmī (digdarśinī): sattvam atra parama-kāruṇyam |
ata eva asaṅkhyeyā avatārāḥ avidāsinaḥ upakṣaya-śūnyāt sarasaḥ sakāśāt kulyāḥ kṣudra-pravāhā iveti ||
[bṛ.bhā. 1.5.9]
Jīva Gosvāmī
krama-sandarbhaḥ
atha śrī-hayagrīva-hari-haṁsa-pṛśnigarbha-vibhu-satyasena-vaikuṇṭhājita-sārvabhauma-viśvaksena-dharmasetu-sudhāma-yogeśvara-bṛhadbhānv-ādīnāṁ śuklādīnāṁ cānuktānāṁ saṅgrahārtham āha—avatārā iti |
harer avatārā hy asaṅkhyeyāḥ sahasraśaḥ sambhavanti |
hi prasiddhau |
asaṅkhyeyatve hetuḥ sattva-nidheḥ sattvasya sva-prādurbhāva-śakteḥ sevadhi-rūpasya |
tatraiva dṛṣṭāntaḥ—yatheti |
avidāsino’pakṣaya-śūnyāt sarasaḥ sakāśāt kulyās tat-svabhāva-kṛtā nirjharā avidāsinyaḥ sahasraśaḥ sambhavantīty arthaḥ |
atra ye’ṁśāvatārās teṣu caiṣa viśeṣo jñeyaḥ |
śrī-kumāra-nāradādiṣv ādhikārikeṣu jñāna-bhakti-śakty-aṁśāveśaḥ |
śrī-pṛthv-ādiṣu kriyā-śakty-aṁśāveśaḥ |
kvacit svayam āveśas teṣāṁ bhagavān evāham iti vacanāt |
atha śrī-matsya-devādiṣu sākṣād-aṁśatvam eva |
tatra cāṁśatvaṁ nāma sākṣād-bhagavattve’py avyabhicāri-tādṛśa-tad-icchā-vaśāt sarvadaika-deśatayaivābhivyakta-śakty-ādikatvam iti jñeyam |
tathaivodāhariṣyate rāmādi-mūrtiṣu kalā-niyamena tiṣṭhan nānāvatāram akarot [bra.saṁ. 5.50] iti ||
Viśvanātha Cakravartī
sārārtha-darśiṇī
hayagrīva-haṁsādy-anukta-sarva-saṅgrahārtham āha—avatārā iti |
asaṅkhyeyatve hetuḥ sattvānāṁ śuddha-sattva-cid-ānandānāṁ nidheḥ sevadhi-rūpasya tatra dṛṣṭāntaḥ yatheti |
avidāsinaḥ apakṣaya-śūnyāt dasyu apakṣaya ity asmāt sarasaḥ sakāśāt kulyas tat-svabhāva-kṛtā nirjharā avidāsinyaḥ sahasraśaḥ syuḥ |
asaṅkhyātā iti śleṣeṇaite puruṣādyā evāvatārāḥ khyātāḥ anye tu na samyak khyātā vartanta eveti jñāpyate |
yad uktaṁ prahlādena—
itthaṁ nṛ-tiryag-ṛṣi-deva-jhaṣāvatārair lokān vibhāvayasi haṁsi jagat pratīpān | dharmaṁ mahā-puruṣa pāsi yugānuvṛttaṁ channaḥ kalau yad abhavas tri-yugo’tha sa tvam ||
[bhā.pu. 7.9.38]
iti channatvād evāsakhyātā ity arthaḥ ||
Baladeva Vidyābhūṣaṇa
vaiṣṇavānandinī
hayāsya-haṁsādyānukta-saṅgrahāyāha—avatārā iti |
sattvaṁ svātantryaṁ tan-nidhīyate'sminn iti svātantryārṇavasyety arthaḥ |
sattvaṁ svātantryam uddiṣṭaṁ tac ca kṛṣṇe na cāpare | asvātantryāt-tad anyeṣām asattvaṁ viddhi bhārata
svecchayāvatarato hareḥ svayaṁ-prabhor avatārā hy asaṅkhyātāḥ, tatra dṛṣṭānto yatheti |
avidāsino'pakṣaya-śūnyāt dasu upakṣaye dhātuḥ |
sarasaḥ sakāśāt kulyās tat-svabhāva-pravṛttā nijharāḥ sahasraśaḥ syuḥ ||
← 1.3.251.3.27 →