Premabase · Śrīmad Bhāgavatam · Canto 1 · Chapter 3
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
ŚrīdharaJīvaViśvanāthaBaladeva
ŚB 1.3.15
rūpaṁ sa jagṛhe mātsyaṁ cākṣuṣodadhi-samplave |
nāvy āropya mahī-mayyām apād vaivasvataṁ manum ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Śrīdhara Svāmī
bhāvārtha-dīpikā
matsyāvatāram āha—rūpam iti |
cākṣuṣa-manvantare ya udadhīnāṁ saṁplavaḥ saṁśleṣas tasmin |
yady api manvantarāvasāne pralayo nāsti tathāpi kenacit kautukena satya-vratāya māyā pradarśitā yathā’kāṇḍe mārkaṇḍeyāyeti draṣṭavyam |
mahī-mayyāṁ nāvi, naukā-rūpāyāṁ mahyām ity arthaḥ |
apād rakṣitavān |
vaivasvatam iti bhāvinī sañjñā ||
Jīva Gosvāmī
krama-sandarbhaḥ
cākṣuṣa-manvantare ya udadhi-samplavas tasmin |
vaivasvatam iti bhāvinī sañjñā satyavratasya |
pratimanvantarāvasāne’pi pralayaḥ śrūyate |
śrī-viṣṇu-dharmottare prathama-kāṇḍe—manvantare parikṣīṇe kīdṛśī dvija jāyate [1.75.1] iti śrī-vajra-praśnasya manvantare parikṣīṇe ity-ādi mārkaṇḍeya-dattottare—
ūrmi-mālī mahā-vegaḥ sarvam āvṛtya tiṣṭhati | bhūrlokam āśritaṁ sarvaṁ tadā naśyati yādava ||
na vinaśyanti rājendra viśrutāḥ kula-parvatāḥ | naur bhūtvā tu mahā-devī
[1.75.5-6, 9]
evam eva manvantareṣu saṁhāra ity-ādi prakaraṇaṁ śrī-hari-vaṁśe tadīya-ṭīkāsu ca spaṣṭam eva |
ataś cākṣuṣe vaivasvatam ity upalakṣaṇam ||
Viśvanātha Cakravartī
sārārtha-darśiṇī
cākṣuṣa-manvantare ya udadhīnāṁ saṁplavaḥ |
cākṣuṣāntara-samplava iti ca pāṭhaḥ |
mahī-mayyāṁ nāvi naukā-rūpāyāṁ mahyām ity arthaḥ |
apād rakṣitavān vaivasvata iti bhāvinī sañjñā |
yadyapi manvantarāvasāne pralayo nāsti, tathāpi kenacit kautukena satyavratāya māyā darśitā, yathā mārkaṇḍeyāya iti śrīdhara-svāmi-pādāḥ |
viṣṇudharmottare tu manvantare parikṣīṇe kīdṛśī dvija jāyate ity-ādi vajra praśnānte mārkaṇḍeyottaram—
ūrmi-mālī mahā-vegaḥ sarvam āvṛtya tiṣṭhati | bhūrlokam āśritaṁ sarvaṁ tadā naśyati yādava ||
na vinaśyanti rājendra viśrutāḥ kula-parvatāḥ | naur bhūtvā tu mahā-devī
[1.75.5-6, 9]
evam eva manvantare tu saṁhāra ity-ādi prakaraṇam |
ata eva bhāgavatāmṛte pratimanvantarānta eva pralaya uktaḥ |
śrī-hari-vaṁśe tadīya-ṭīkāsu ca |
tad apy atra cākṣuṣa evoktiḥ satyavratasya manor matsya-deva-parama-bhaktatvād bhaktotkarṣād eva bhagavat-prādurbhāvasyāpy utkarṣāt bhaktecchopātta-dehāyety ādibhir yukti-siddhāt sarva-manvantarāṇy evopalakṣayati ||
Baladeva Vidyābhūṣaṇa
vaiṣṇavānandinī
matsyāvatāram āha—rūpaṁ sa iti |
cākṣuṣe'ntare ya udadhi-saṁplavas tasmin sa deve |
mātsyaṁ rūpaṁ jagṛhe |
mahīmayāṁ nāvi naurūpāyāṁ mahyām āropya vaivasvataṁ manum apāt, vaivasvatam iti bhāvinī sañjñā satya-vratasya |
cākṣuṣāntarānte pralayo'troktaḥ, viṣṇu-dharmottare tu sarva-manvarānte sa varṇyate ||