Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 8 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 8.3.45
nityaṃ samāse 'nuttarapadasthasya
Aṣṭādhyāyī 8.3.45
Vṛtti Patañjali

anuttarapadasthasya iti kimartham .

paramasarpiḥkuṇḍikā .

atha idānīm anena mukte pūrveṇa ṣatvam vibhāṣā kasmāt na bhavati isusoḥ sāmarthye iti .

nānāpadārthayoḥ vartamānayoḥ khyāyate yadā yogaḥ .

tasmin ṣatvam kāryam tat yuktam tat ca me na iha .

vyapekṣāsāmarthye pūrvayogaḥ na ca atra vyapekṣāsāmarthyam .

kim punaḥ kāraṇam vyapekṣāsāmarthyam āśrīyate na punaḥ ekārthībhāvaḥ yathā anyatra .

aikārthye sāmarthye vākye ṣatvam na me prasajyeta .

aikārthye sāmarthye sati vākye ṣatvam na syāt : sarpiṣ karoti .

sarpiḥ karoti iti .

tasmāt iha vyapekṣām sāmarthyam sādhu manyante .

atha cet kṛdantam etat tataḥ adhike na eva me bhavet prāptiḥ .

yadi kṛdantam etat tataḥ adhikasya ṣatvam na prāpnoti .

kim kāraṇam .

pratyayagrahaṇe yasmāt saḥ tadādeḥ grahaṇam bhavati iti .

vākye api tarhi na prāpnoti .

paramasarpiṣkaroti paramasarpiḥ karoti iti .

vākye ca me vibhāṣā pratiṣedhaḥ na prakalpeta .

yat ayam anuttarapadasthasya iti pratiṣedham śāsti tat jñāpayati ācāryaḥ bhavati vākye vibhāṣā iti .

atha cet saṃvijñānam nitye ṣatve tataḥ vibhāṣā iyam .

atha avyutpannam prātipadikam tataḥ nitye ṣatve prāpte iyam vibhāṣā ārabhyate .

siddham ca me samāse .

ṣatvam .

kimartham tarhi idam ucyate .

pratiṣedhārthaḥ tu yatnaḥ ayam .

anuttarapadasthasya iti pratiṣedham vakṣyāmi iti .

nānāpadārthayoḥ vartamānayoḥ khyāyate yadā yogaḥ .

tasmin ṣatvam kāryam tat yuktam tat ca me na iha .

aikārthye sāmarthye vākye ṣatvam na me prasajyeta .

tasmāt iha vyapekṣām sāmarthyam sādhu manyante .

atha cet kṛdantam etat tataḥ adhike na eva me bhavet prāptiḥ .

vākye ca me vibhāṣā pratiṣedhaḥ na prakalpeta .

atha cet saṃvijñānam nitye ṣatve tataḥ vibhāṣā iyam .

siddham ca me samāse pratiṣedhārthaḥ tu yatnaḥ ayam .