Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 8 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 8.3.43
dvis-triś-catur iti kṛtvo 'rthe
Aṣṭādhyāyī 8.3.43
Vṛtti Patañjali

dvistriścaturgrahaṇam kimartham .

iha mā bhūt .

pañcakṛtvaḥ karoti .

atha kṛtvorthagrahaṇam kimartham .

iha mā bhūt .

catuṣkapālaḥ catuṣkaṇṭakaḥ iti .

na etat asti .

astu etena vibhāṣā pūrveṇa nityaḥ vidhiḥ bhaviṣyati .

na aprāpte pūrveṇa iyam vibhāṣā ārabhyate sā yathā eva iha bādhikā bhavati catuḥ karoti catuṣkaroti iti evam catuṣkapāle api bādhikā syāt .

na atra pūrveṇa ṣatvam prāpnoti .

kim kāraṇam .

apratyayavisarjanīyasya iti ucyate pratyayavisarjanīyaḥ ca ayam .

lupyate pratyayavisarjanīyaḥ rātsasya iti .

tasmāt kṛtvorthagrahaṇam kartavyam .

dvistriścaturgrahaṇam śakyamavaktum .

kasmāt na bhavati pañcakṛtvaḥ karoti iti .

idudupadhasya iti vartate .

na evam śakyam .

akriyamāṇe dvistriścaturgrahaṇe kṛtvo'rthagrahaṇena visarjanīyaḥ viśeṣyeta .

tatra kaḥ doṣaḥ .

iha eva syāt dviṣkaroti dviḥ karoti .

iha na syāt catuṣkaroti catuḥ karoti iti .

dvistriścaturgrahaṇe punaḥ kriyamāṇe kṛtvo'rthagrahaṇe dvistriścaturaḥ viśeṣyante .

dvistriścaturṇām kṛtro'rthe vartamānānām yaḥ visarjanīyaḥ iti .

etat api na asti prayojanam .

padasya iti vartate tat kṛtvo'rthagrahaṇena viśeṣayiṣyaḥ .

padasya kṛtvo'rthe vartamānasya yaḥ visarjanīyaḥ iti .

kṛtvasujarthe ṣatvam bravīti .

kasmāt catuṣkapāle mā .

ṣatvam vibhāṣayā bhūt .

nanu siddham tatra pūrveṇa .

siddhe hi ayam vidhatte caturaḥ ṣatvam tadā api krtvo'rthe .

lupte kṛtvo'rthīye rephasya visarjanīyaḥ hi .

evam sati tu idānīm dviḥ triḥ catuḥ iti anena kim kāryam .

anyaḥ hi na idudupadhaḥ kṛtvo'rthe kaḥ cit api asti .

akriyamāṇe grahaṇe visarjanīyaḥ tadā viśeṣyeta .

caturaḥ na sidhyati tadā rephasya visarjanīyaḥ hi .

tasmin tu gṛhyamāṇe yuktam caturaḥ viśeṣaṇam bhavati .

prakṛtam padam tadantam tasya api viśeṣaṇam nyāyyam