Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 8 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 8.2.25
dhi ca
Aṣṭādhyāyī 8.2.25
Vṛtti Patañjali

dhi sakāre sicaḥ lopaḥ .

dhi sakāre sicaḥ lopaḥ vaktavyaḥ .

kim prayojanam .

cakāddhi iti prayojanam .

iha mā bhūt .

cakāddhi palitam śiraḥ .

yadi tarhi sicaḥ lopaḥ iti ucyate .

āśādhvam tu katham te syāt .

āśādhvam iti atra na prāpnoti .

jaśtvam sasya bhaviṣyati .

jaśtvam atra sakārasya bhaviṣyati .

sarvatra evam prasiddham syāt .

sarvatra evam jaśtvena siddham syāt .

iha api āyandhvam arandhvam iti jaśtvena eva siddham .

śrutiḥ ca api na bhidyate .

śrutikṛtaḥ ca api na kaḥ cit bhedaḥ bhavati .

luṅaḥ ca api na mūrdhanye grahaṇam .

tatra ayam api arthaḥ iṇaḥṣīdhvaṃluṅliṭāndho'ṅgāt iti atra luṅgrahaṇam na kartavyam .

iha api acyoḍḍhvam aploḍḍhvam iti ṣatve sicaḥ dhasya ṣṭutve ca kṛte jaśtvena siddham .

seṭi duṣyati .

seṭi doṣaḥ bhavati .

idam eva rūpam syāt alaviḍḍhvam idam na syāt alavidhvam iti .

tasmāt sicaḥ grahaṇam kartavyam .

yadi tarhi sicaḥ grahaṇam kriyate .

ghasibhasyoḥ na sidhyet tu .

ghasibhasyoḥ na sidhyati .

sagdhiḥ ca me sapītiḥ ca me, babdhām te harī dhānāḥ iti atra na prāpnoti .

tasmāt sijgrahaṇam na tat .

tasmāt dhica iti atra sicaḥ grahaṇam na kartavyam .

katham cakāddhi palitam śiraḥ iti .

evam tarhi sijgrahaṇam kartavyam .

katham sagdhiḥ ca me sapītiḥ ca me , babdham te harī dhānāḥ iti .

iha tāvat sagdhiḥ iti na etat ghaseḥ rūpam .

kim tarhi sagheḥ etat rūpam .

babdhām te harī dhānāḥ iti na etat bhaseḥ rūpam .

kim tarhi bandheḥ etat rūpam .

chāndasaḥ varṇalopaḥ vā yathā iṣkartāramadhvare .

atha vā chāndasaḥ varṇalopaḥ bhaviṣyati yathā iṣkartāramadhvare .

tat yathā .

tubhyedam agne .

tubhyam idam agne iti prāpte .

āmbānām caruḥ .

nāmbānām caruḥ iti prāpte .

āvyādhinīḥ ugaṇāḥ .

āvyādhinīḥ sugaṇāḥ iti prāpte .

iṣkartāram adhvarasya .

niṣkartāram iti prāpte .

śivā udrasya bheṣajī .

śivā rudrasya bheṣajīti prāpte .

tasmāt sijgrahaṇam kartavyam .

na kartavyam .

yat etat rātsasya iti sakāragrahaṇam tat sicaḥ grahaṇam vijñāsyate .

katham .

rātsasya iti ucyate na ca anyaḥ rephāt paraḥ sakāraḥ asti anyat ataḥ sicaḥ .

nanu ca ayam asti mātuḥ pituḥ iti .

tasmāt sicaḥ grahaṇam kartavyam .

na kartavyam .

kasmāt na bhavati cakāddhi palitam śiraḥ iti .

iṣṭam eva etat saṅgṛhītam .

cakādhi iti eva bhavitavyam .

dhi sakāre sicaḥ lopaḥ .

cakāddhi iti prayojanam .

āśādhvam tu katham te syāt .

jaśtvam sasya bhaviṣyati .

sarvatra evam prasiddham syāt .

śrutiḥ ca api na bhidyate .

luṅaḥ ca api na mūrdhanye grahaṇam .

seṭi duṣyati .

ghasibhasyoḥ na sidhyet tu .

tasmāt sijgrahaṇam na tat .

chāndasaḥ varṇalopaḥ vā yathā iṣkartāramadhvare .

dādeḥ dhātoḥ ghaḥ .