Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 8 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 8.1.70
gatir gatau
Aṣṭādhyāyī 8.1.70
Vṛtti Patañjali

gatau iti kimartham .

prapacati prakaroti .

gateḥ anudāttatve gatigrahaṇānarthakyam tiṅi avadhāraṇāt .

gateḥ anudāttatve gatigrahaṇam anarthakam .

kim kāraṇam .

tiṅi avadhāraṇāt .

tiṅica udāttavati iti etat niyamārtham bhaviṣyati .

tiṅi udāttavati eva gatiḥ anudāttaḥ bhavati na anyatra iti .

chandortham tarhi gatigrahaṇam kartavyam .

chandasi gatau parataḥ anudāttatvam yathā syāt mandraśabde mā bhūt .

a mandraiḥ indra haribhiḥ yāhi mayuraromabhiḥ .

chandortham iti cet na agatitvāt .

chandortham iti cet tat na .

kim kāraṇam .

agatitvāt .

yatkriyāyuktāḥ tam prati gatyupasargasañjñe bhavataḥ na ca atra āṅaḥ mandraśabdam prati kriyāyogaḥ .

kim tarhi yāhiśabdam prati .

iha api tarhi na prāpnoti .

abhyuddharati upasamādadhāti iti .

atra api na abheḥ udam prati kriyāyogaḥ .

kim tarhi haratim prati kriyāyogaḥ .

na eṣaḥ doṣaḥ .

udam prati kriyāyogaḥ .

katham .

uddharatikriyām viśinaṣṭi .

udā viśiṣṭām abhiḥ viśinaṣṭi .

tatra yatkriyāyuktāḥ iti bhavati eva saṅghātam prati kriyāyogaḥ .

iha api tarhi mandrasādhanā kriyā āṅā vyajyate .

ā yāhi mandraiḥ iti .

nanu pūrvam dhātuḥ upasargeṇa yujyate paścāt sādhanena iti .

na etat sāram .

pūrvam dhātuḥ sādhanena yujyate paścāt upasargeṇa .

kim kāraṇam .

sādhanam hi kriyām nirvartayati tām upasargaḥ viśinaṣṭi abhinirvṛttasya ca arthasya upasargeṇa viśeṣaḥ śakyaḥ vaktum .

satyam evam etat .

yaḥ tu asau dhātūpasargayoḥ abhisambandhaḥ tam abhyantare kṛtvā dhātuḥ sādhanena yujyate .

avaśyam ca etat evam vijñeyam .

yaḥ hi manyate pūrvam dhātuḥ sādhanena yujyate paścāt upasargeṇa iti āsyate guruṇā iti akarmakaḥ upāsyate guruḥ iti kena sakarmakaḥ syāt .

gatinā tu viśiṣṭasya gatiḥ eva viśeṣakaḥ .

sādhane kena te na syāt bāhyam ābhyantaraḥ hi saḥ .