Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 8 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 8.1.4.2
nitya-vīpsayoḥ
Aṣṭādhyāyī 8.1.4
Vṛtti Patañjali

atha kim idam vīpsā iti .

āpnoteḥ ayam vipūrvāi icchāyām arthe san vidhīyate .

yadi evam cikīrṣati jihīrṣati iti atra api prāpnoti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

na evam vijñāyate vīpsāyām abhidheyāyām iti .

katham tarhi .

kartṛviśeṣaṇam etat .

vīpsati iti vīpsaḥ .

vīpsaḥ cet kartā bhavati iti .

kaḥ punaḥ vīpsārthaḥ .

anavayavābhidhānam vīpsārthaḥ .

anavayavena dravyāṇām abhidhānam eṣaḥ vīpsārthaḥ .

anavayavābhidhānam vīpsārthaḥ iti cet jātyākhyāyām dvirvacanaprasaṅgaḥ .

anavayavābhidhānam vīpsārthaḥ iti cet jātyākhyāyām dvirvacanam prāpnoti .

vrīhibhiḥ yavaiḥ vā iti .

na vā ekārthatvāt jāteḥ .

na vā eṣaḥ doṣaḥ .

kim kāraṇam .

ekārthatvāt jāteḥ .

ekārthaḥ hi jātiḥ .

ekam artham pratyāyayiṣyāmi iti jātiśabdaḥ prayujyate .

anekārthāśrayatvāt ca vīpsāyāḥ .

anekārthāśrayā ca punaḥ vīpsā .

anekam artham sampratyāyayiṣyāmi iti vīpsā prayujyate .

ekārthatvāt jāteḥ anekārthāśrayatvāt ca vīpsāyāḥ jātyākhyāyām dvirvacanam na bhaviṣyati .

nivartakatvādvā .

atha vā na anena dvirvacanam nirvartyate .

kim tarhi advirvacanam anena nivartyate .

yāvantaḥ te arthāḥ tāvatām śabdānām prayogaḥ prāpnoti .

tatra anena nivṛttiḥ kriyate .

nityavīpsayoḥ arthayoḥ dve eva śabdarūpe prayoktavye na atibahu prayoktavyam iti .

sarvapadasagatigrahaṇānarthakyam ca arthābhidhāne dvirvacanavidhānāt .

sarvagrahaṇam ca anarthakam .

kim kāraṇam .

sarvasya eva hi dvirvacanena arthaḥ gamyate na avayavasya .

padagrahaṇam ca anarthakam padasya eva hi dvirvacanena arthaḥ gamyate na agatikasya