Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 7 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 7.4.83
dīrgho 'kitaḥ
Aṣṭādhyāyī 7.4.83
Vṛtti Patañjali

akitaḥ iti kimartham .

yaṃyamyate , raṃramyate .

akitaḥ iti śakyam akartum .

kasmāt na bhavati yaṃyamyate , raṃramyate iti .

nuki kṛte anajantatvāt .

ataḥ uttaram paṭhati .

akidvacanam anyatra kidantasya alaḥ antyanivṛttyartham .

akidvacanam kriyate jñāpakārtham .

kim jñāpyam .

etat jñāpayati ācāryaḥ anyatra kidantasya abhyāsasya alontyavidhiḥ na bhavati iti .

kim etasya jñāpane prayojanam .

prayojanam hrasvatvāttvettvaguṇeṣu .

hrasvatvam .

avacacchatuḥ , avacacchuḥ .

attvam .

cacchṛdatuḥ , cacchṛduḥ .

ittvam .

cicchādayiṣati , cicchardayiṣati .

guṇaḥ .

cecchidyate , cocchuṣyate .

tuki kṛte anantyatvāt ete vidhayaḥ na prāpnuvanti .

vipratiṣedhāt siddham .

na etāni santi prayojanāni .

vipratiṣedhena api etāni siddhāni .

tuk kriyatām ete vidhayaḥ iti kim atra kartavyam .

paratvāt ete vidhayaḥ iti .

tadantāgrahaṇāt vā .

atha vā na evam vijñāyate abhyāsasya ajantasya ṛkārāntasya akārāntasya igantasya iti .

katham tarhi .

abhyāse yaḥ ac abhyāse yaḥ ṛkāraḥ abhyāse yaḥ akāraḥ abhyāse yaḥ ic iti .

evam ca kṛtvā dīrghatvam prāpnoti .

evam tarhi idam iha vyapadeśyam sat ācāryaḥ na vyapadiśati .

kim apavādaḥ nuk dīrghatvasya iti .

evam tarhi siddhe sati yat akitaḥ iti pratiṣedham śāsti tat jñāpayati ācāryaḥ bhavati eṣā paribhāṣā abhyāsavikāreṣu bādhakāḥ na bādhante iti .

kim etasya jñāpane prayojanam .

aicoḥ yaṅi dīrghaprasaṅgaḥ hrasvāt hi param dīrghatvam iti uktam saḥ na doṣaḥ bhavati