Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 7 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 7.4.82
guṇo yaṅ-lukoḥ
Aṣṭādhyāyī 7.4.82
Vṛtti Patañjali

aicoḥ yaṅi dīrghaprasaṅgaḥ hrasvāt hi param dīrghatvam .

aicoḥ yaṅi dīrghatvam prāpnoti .

ḍoḍhaukyate , totraukyate iti .

nanu ca hrasvatve kṛte dīrghatvam na bhaviṣyati .

na sidhyati .

kim kāraṇam .

hrasvāt hi param dīrghatvam .

hrasvatvam kriyatām dīrghatvam iti kim atra kartavyam .

paratvāt dīrghatvena bhavitavyam .

na vā abhyāsavikāreṣu apavādasya utsargābādhakatvāt .

na vā eṣaḥ doṣaḥ .

kim kāraṇam .

abhyāsavikāreṣu apavādasya utsargābādhakatvāt .

abhyāsavikāreṣu apavādāḥ utsargān na bādhante iti eṣā paribhāṣā kartavyā .

kāni etasyāḥ paribhāṣāyāḥ prayojanāni .

prayojanam sanvadbhāvasya dīrghatvam .

acīkarat , ajīharat .

sanvadbhāvam apavādatvāt dīrghatvam na bādhate .

mānprabhṛtīnām dīrghatvam ittvasya .

mānprabhṛtīnām dīrghatvam apavādatvāt ittvam na bādhate .

gaṇeḥ ītvam halādiśeṣasya .

gaṇeḥ ītvam apavādatvāt halādiśeṣam na bādhate .

idam ayuktam vartate .

kim atra ayuktam .

aicoḥ yaṅi dīrghaprasaṅgaḥ hrasvāt hi param dīrghatvam iti uktvā tataḥ ucyate na vā abhyāsavikāreṣu apavādasya utsargābādhakatvāt iti .

tasyāḥ ca paribhāṣāyāḥ prayojanāni nāma ucyante prayojanam sanvadbhāvasya dīrghatvam mānprabhṛtīnām dīrghatvam ittvasya gaṇeḥ ītvam halādiśeṣasya iti ca .

na ca sanvadbhāvam apavādatvāt dīrghatvam bādhate .

kim tarhi paratvāt .

na khalu api mānprabhṛtīnām dīrghatvam apavādatvāt dīrghatvam bādhate .

kim tarhi antaraṅgatvāt .

na khalu api gaṇeḥ īttvam apavādatvāt halādiśeṣam bādhate .

kim tarhi anavakāśatvāt .

evam tarhi iyam paribhāṣā kartavyā abhyāsavikāreṣu bādhakāḥ na bādhante iti .

sā tarhi eṣā paribhāṣā kartavyā .

na kartavyā .

ācāryapravṛttiḥ jñāpayati bhavati eṣā paribhāṣā iti yat ayam akitaḥ iti pratiṣedham śāsti