Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 7 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 7.4.61
śarpūrvāḥ khayaḥ
Aṣṭādhyāyī 7.4.61
Vṛtti Patañjali

śarpūrvaśeṣe kharpūrvagrahaṇam .

śarpūrvaśeṣe kharpūrvagrahaṇam kartavyam .

kharpūrvāḥ khayaḥ śiṣyante kharaḥ lupyante iti vaktavyam .

kim prayojanam .

ucicchiṣati .

vyucicchiṣati .

tukaḥ śravaṇam mā bhūt iti .

tat tarhi vaktavyam .

na vaktavyam .

cartve kṛte tuk na bhaviṣyati .

asiddham cartvam tasya asiddhatvāt tuk prāpnoti .

siddhakāṇḍe paṭhitam abhyāsajaśtvacartvam ettvatukoḥ iti .

evam api antaraṅgatvāt prāpnoti tasmāt kharpūrvagrahaṇam kartavyam .

na kartavyam .

ettvatuggrahaṇam na kariṣyate .

abhyāsajaśtvacartvam siddham iti eva .

ādiśeṣaprasaṅgaḥ tu .

ādiśeṣaḥ tu prāpnoti .

tiṣṭhāsati .

nanu ca anādiśeṣaḥ ādiśeṣam bādhiṣyate .

katham anyasya ucyamānam anyasya bādhakam syāt .

asati khalu api sambhave bādhanam bhavati asti ca sambhavaḥ yat ubhayam syāt .

yadi ādiśeṣaḥ api bhavati śarpūrvavacanam idānīm kimartham syāt .

śarpūrvavacanam kimartham iti cet khayām lopapratiṣedhārtham .

śarpūrvavacanam kimartham iti cet khayām lopaḥ mā bhūt iti .

vyapakarṣavijñānāt siddham .

vyapakarṣavijñānāt siddham etat .

kim idam vyapakarṣavijñānāt iti .

apavādavijñānāt .

apavādatvāt atra anādiśeṣaḥ ādiśeṣam bādhiṣyate .

nanu ca uktam katham anyasya ucyamānam anyasya bādhakam syāt iti .

idam tāvat ayam praṣṭavyaḥ .

yadi tat na ucyeta kim iha syāt .

halādiśeṣaḥ .

halādiśeṣaḥ cet na aprāpte halādiśeṣe idam ucyate tat bādhakam bhaviṣyati .

yat api ucyate asati khalu api sambhave bādhanam bhavati asti ca sambhavaḥ yat ubhayam syāt iti sati api sambhave bādhanam bhavati .

tat yathā .

dadhi brāhmaṇebhyaḥ dīyatām takram kauṇḍinyāya iti sati api sambhave dadhidānasya takradānam bādhakam bhavati .

evam iha api sati api sambhave anādiśeṣaḥ ādiśeṣam bādhiṣyate