Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 7 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 7.4.9
dayater digi liṭi
Aṣṭādhyāyī 7.4.9
Vṛtti Patañjali

iha avadigye , avadigyāte , avadigyare digyādeśe kṛte dvirvacanam prāpnoti tatra sābhyāsasya iti vaktavyam .

nanu ca dvirvacane kṛte sābhyāsasya digyādeśaḥ bhaviṣyati .

na sidhyati .

kim kāraṇam .

digyādeśasya paratvāt sābhyāsasya ādeśavacanam .

digyādeśaḥ kriyatām dvirvacanam iti paratvāt digyādeśena bhavitavyam .

tatra sābhyāsasya iti vaktavyam .

evam tarhi digyādeśaḥ dvirvacanam bādhiṣyate .

punaḥprasaṅgavijñānāt dvirvacanam prāpnoti .

punaḥprasaṅgaḥ iti cet amādibhiḥ tulyam .

punaḥprasaṅgaḥ iti cet amādibhiḥ tulyam etat bhavati .

tat yathā .

amādiṣu kṛteṣu punaḥprasaṅgāt śiśīlugnumaḥ na bhavanti .

evam digyādeśe kṛte punaḥprasaṅgāt dvirvacanam na bhaviṣyati .

atha vā vipratiṣedhe punaḥprasaṅgaḥ iti ucyate vipratiṣedhaḥ ca dvayoḥ sāvakaśayoḥ .

iha punaḥ anavakāśaḥ digyādeśaḥ dvirvacanam bādhiṣyate .

yadi tarhi anavakāśāḥ vidhayaḥ bādhakāḥ bhavanti , babhūva , bhūbhāvaḥ dvirvacanam bādheta .

sāvakāśaḥ bhūbhāvaḥ .

kaḥ avakāśaḥ .

bhavitā , bhavitum .

iha tarhi cakṣiṅaḥ khyāñ vā liṭi iti khyāñ dvirvacanam bādheta .

iha ca api babhūva iti yadi tāvat sthāne dvirvacanam bhūbhāvaḥ sarvādeśaḥ prāpnoti atha dviḥprayogaḥ dvirvacanam parasya bhūbhāve kṛte pūrvasya śravaṇam prāpnoti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

ārdhadhātukīyāḥ sāmānyena bhavanti anavasthiteṣu pratyayeṣu .

tatra ārdhadhātukasāmānye bhūbhāve kṛte yaḥ yataḥ pratyayaḥ prāpnoti saḥ tataḥ bhaviṣyati