Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 7 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 7.3.14
prācāṃ grāma-nagarāṇām
Aṣṭādhyāyī 7.3.14
Vṛtti Patañjali

nagaragrahaṇam kimartham na prācām grāmāṇām iti eva siddham .

na sidhyati .

anyaḥ grāmaḥ anyat nagaram .

katham jñāyate .

evam hi kaḥ cit kam cit pṛcchati .

kutaḥ bhavān āgacchati grāmāt .

saḥ hi āha .

na grāmāt nagarāt iti .

nanu ca bho yaḥ eva grāmaḥ tat nagaram .

katham jñāyate .

lokataḥ .

ye hi grāme vidhayaḥ na iṣyante sādhīyaḥ te nagare na kriyante .

tat yathā .

abhakṣyaḥ grāmyakukkuṭaḥ abhakṣyaḥ grāmyaśūkaraḥ iti ukte sutarām nāgaraḥ api na bhakṣyate .

tathā grāme na adhyeyam iti sādhīyaḥ nagare na adhīyate .

tasmāt yaḥ eva grāmaḥ tat nagaram .

katham yat uktam evam hi kaḥ cit kam cit pṛcchati kutaḥ bhavān āgacchati grāmāt saḥ āha na grāmāt nagarāt iti .

saṃstyāyaviśeṣam asau ācaṣṭe .

saṃstyāyaviśeṣāḥ hi ete grāmaḥ ghoṣaḥ nagaram saṃvāhaḥ iti .

evam tarhi siddhe sati yat grāmagrahaṇe nagaragrahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ anyatra grāmagrahaṇe nagaragrahaṇam na bhavati iti .

kim etasya jñāpane prayojanam .

viśiṣṭaliṅgaḥ nadīdeśaḥ agrāmāḥ iti atra nagarapratiṣedhaḥ coditaḥ saḥ na vaktavyaḥ bhavati .

yadi etat jñāpyate udīcyagrāmāt ca bahvacaḥ antodāttāt iti atra nagaragrahaṇam kartavyam .

bāhīkagrāmebhyaḥ ca nagaragrahaṇam kartavyam .

dikśabdāḥ grāmajanapadākhyānacānarāṭeṣu nagaragrahaṇam kartavyam .

idam caturtham jñāpakārtham .

tatra atinirbandhaḥ na lābhaḥ .

tasmāt yasmin eva grāmagrahaṇe nagaragrahaṇam na iṣyate tasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ