nagaragrahaṇam kimartham na prācām grāmāṇām iti eva siddham .
na sidhyati .
anyaḥ grāmaḥ anyat nagaram .
katham jñāyate .
evam hi kaḥ cit kam cit pṛcchati .
kutaḥ bhavān āgacchati grāmāt .
saḥ hi āha .
na grāmāt nagarāt iti .
nanu ca bho yaḥ eva grāmaḥ tat nagaram .
katham jñāyate .
lokataḥ .
ye hi grāme vidhayaḥ na iṣyante sādhīyaḥ te nagare na kriyante .
tat yathā .
abhakṣyaḥ grāmyakukkuṭaḥ abhakṣyaḥ grāmyaśūkaraḥ iti ukte sutarām nāgaraḥ api na bhakṣyate .
tathā grāme na adhyeyam iti sādhīyaḥ nagare na adhīyate .
tasmāt yaḥ eva grāmaḥ tat nagaram .
katham yat uktam evam hi kaḥ cit kam cit pṛcchati kutaḥ bhavān āgacchati grāmāt saḥ āha na grāmāt nagarāt iti .
saṃstyāyaviśeṣam asau ācaṣṭe .
saṃstyāyaviśeṣāḥ hi ete grāmaḥ ghoṣaḥ nagaram saṃvāhaḥ iti .
evam tarhi siddhe sati yat grāmagrahaṇe nagaragrahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ anyatra grāmagrahaṇe nagaragrahaṇam na bhavati iti .
kim etasya jñāpane prayojanam .
viśiṣṭaliṅgaḥ nadīdeśaḥ agrāmāḥ iti atra nagarapratiṣedhaḥ coditaḥ saḥ na vaktavyaḥ bhavati .
yadi etat jñāpyate udīcyagrāmāt ca bahvacaḥ antodāttāt iti atra nagaragrahaṇam kartavyam .
bāhīkagrāmebhyaḥ ca nagaragrahaṇam kartavyam .
dikśabdāḥ grāmajanapadākhyānacānarāṭeṣu nagaragrahaṇam kartavyam .
idam caturtham jñāpakārtham .
tatra atinirbandhaḥ na lābhaḥ .
tasmāt yasmin eva grāmagrahaṇe nagaragrahaṇam na iṣyate tasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ