Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 7 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 7.3.1
devikā-śiṃśapā-dityavāḍ-dīrghasatra-śreyasām āt
Aṣṭādhyāyī 7.3.1
Vṛtti Patañjali

devikādiṣu tadādigrahaṇam .

devikādiṣu tadādigrahaṇam kartavyam .

devikādyādīnām iti vaktavyam .

iha api yathā syāt .

dāvikākulāḥ śālayaḥ , śāṃśapāsthalāḥ devāḥ .

kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .

anyatra tadgrahaṇāt tadantagrahaṇāt vā .

anyatra hi tasya vā grahaṇam bhavati tadantasya vā na ca idam tat na api tadantam .

ādyajviśeṣaṇatvāt siddham .

ādyajviśeṣaṇam devikādayaḥ .

na evam vijñāyate devikādīnām aṅgānām acām ādeḥ ākāraḥ bhavati iti .

katham tarhi .

ñṇiti aṅgasya acām ādeḥ ākāraḥ bhavati saḥ cet devikādīnām ādjyac bhavati iti .

āntaratamyanivartakatvāt vā .

atha vā na anena anantaratamā vṛddhiḥ nirvartyate .

kim tarhi antaratamā anena nivartyate .

siddhā atra vṛddhiḥ taddhiteṣu acām ādeḥ iti eva tatra anena antaratamā vṛddhiḥ nivartyate .

parihārāntaram eva idam matvā paṭhitam katham ca idam parihārāntaram syāt .

yadi na ādyajviśeṣaṇam devikādayaḥ .

avaśyam ca etat evam vijñeyam adyajviśeṣaṇam devikādayaḥ iti .

yadi na ādyajviśeṣaṇam devikādayaḥ syuḥ iha api prāpnoti : sudevikāyām bhavaḥ saudevikaḥ iti .

atha atra api ādyajviśeṣaṇatvāt iti eva siddham parihārāntaram na bhavati .

na brūmaḥ yatra kriyamāṇe doṣaḥ tatra kartavyam iti .

kim tarhi .

yatra kriyamāṇe na doṣaḥ tatra kartavyam .

kva ca kriyamāṇe na doṣaḥ .

sañjñāvidhau .

vṛddhiḥ āt aic devikādīnām ākāraḥ iti .

idhyati .

sūtram tarhi bhidyate .

yathānyāsam eva astu .

nanu ca uktam devikādiṣu tadādigrahaṇam anyatra tadgrahaṇāt tadantagrahaṇāt vā iti .

parihṛtam etat ādyajviśeṣaṇatvāt siddham iti .

nyagrodhe ca kevalagrahaṇāt .

nyagrodhe ca kevalagrahaṇāt manyāmahe ādyajviśeṣaṇam devikādayaḥ iti .

tasya hi kevalagrahaṇasya etat prayojanam iha mā bhūt nyāgrodhamūlāḥ śālayaḥ iti .

yadi ca ādyajviśeṣaṇam devikādayaḥ tataḥ kevalagrahaṇam arthavat bhavati .

tat etat katham kṛtvā jñāpakam bhavati .

yadi nyagrodhaśabdaḥ avyutpannam prātipadikam bhavati .

atha hi nyagrohati iti nyagrodhaḥ tataḥ niyamārtham padāntaḥ iti kṛtvā na jñāpakam bhavati .

vahīnarasya idvacanam .

vahīnarasya ittvam vaktavyam .

vahīnarasya apatyam vaihīnariḥ .

kuṇaravāḍavaḥ tu āha .

na eṣaḥ vahīnaraḥ .

kaḥ tarhi .

vihīnaraḥ eṣaḥ .

vihīnaḥ naraḥ kāmabhogābhyām vihīnaraḥ .

vihīnarasya apatyam vaihīnariḥ