Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 7 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 7.2.8.1
na-iḍ vaśi kṛti
Aṣṭādhyāyī 7.2.8
Vṛtti Patañjali

kimartham purastāt pratiṣedhaḥ ucyate na vidhyuttarakālaḥ pratiṣedhaḥ kriyeta .

tat yathā anyatra api vidhyuttarakālāḥ pratiṣedhāḥ bhavanti .

kva anyatra .

kartari karmavyatihāre na gatihiṃsārthebhyaḥ iti .

devatādvandve ca na indrasya parasya .

tatra ayam api arthaḥ dviḥ iḍgrahaṇam na kartavyam bhavati prakṛtam anuvartate .

na evam śakyam .

iḍartham sārvadhātukagrahaṇam liṅaḥ salope sannihitam tat vicchidyeta .

yadi punaḥ na vṛdbhyaḥ caturbhyaḥ iti atra eva ucyeta .

kim kṛtam bhavati .

vidhyuttarakālāḥ ca eva pratiṣedhaḥ kṛataḥ bhavati dviḥ ca iḍgrahaṇam na kartavyam iḍartham ca sārvadhātukagrahaṇam liṅaḥ salope sannihitam bhavati .

tatra ayam api arthaḥ dviḥ pratiṣedhaḥ na kartavyaḥ iti etasmāt niyamāt iṭ prasajyeta .

kṛsṛbhṛvṛstudruśrusruvaḥ liṭi iti eṣaḥ yogaḥ pratiṣedhārthaḥ bhaviṣyati .

yadi eṣaḥ yogaḥ pratiṣedhārthaḥ yaḥ etasmāt yogāt iṭ pariprāpyate niyamāt saḥ na sidhyati : peciva , pecima , śekiva, śekima .

evam tarhi kṛsṛbhṛ , iti eteṣām grahaṇam niyamārtham bhaviṣyati studruśrusruvām pratiṣedhārtham vṛṅvṛñoḥ jñāpakārtham .

evam api sāmānyavihitasya eva iṭaḥ pratiṣedhaḥ vijñāyeta viśeṣavihitaḥ ca ayam thali iti .

purastāt punaḥ pratiṣedhe sati anārabhyāpavādaḥ ayam bhavati tena yāvān iṇ nāma tasya sarvasya eva pratiṣedhaḥ siddhaḥ bhavati .

yadi khalu api eṣaḥ abhiprāyaḥ tat na kriyate iti purastāt api pratiṣedhe sati tat na kariṣyate .

katham .

idam asti na iṭ vaśi kṛti iti .

tataḥ vakṣyāmi .

ārdhadhātukasya valādeḥ iti .

iṭ iti anuvartate na iti nivṛttam