Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 7 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 7.1.90
goto ṇit
Aṣṭādhyāyī 7.1.90
Vṛtti Patañjali

kim idam gotaḥ parasya sarvanāmasthānasya ṅittvam ucyate āhosvit sarvanāmasthāne parataḥ ṅitkāryam atidiśyate .

kaḥ ca atra viśeṣaḥ .

gotaḥ sarvanāmasthāne ṅitkāryātideśaḥ .

gotaḥ sarvanāmasthāne ṅitkāryam atidiśyate .

sarvanāmasthāne ṇittvavacane hi asampratyayaḥ ṣaṣṭhyanirdeśāt .

sarvanāmasthānasya ṇidvacane hi asampratyayaḥ syāt .

kim kāraṇam .

ṣaṣṭhyabhāvāt .

ṣaṣṭhīnirdiṣṭasya ādeśāḥ ucyante na ca atra ṣaṣṭhīm paśyāmaḥ .

evam tarhi vatinirdeśaḥ ayam : gotaḥ ṅidvat bhavati iti .

saḥ tarhi vatinirdeśaḥ kartavyaḥ na hi antareṇa vatim atideśaḥ gamyate .

antareṇa api vatim atideśaḥ gamyate .

tat yathā : eṣaḥ brahmadattaḥ .

abrahmadattam brahmadattaḥ iti āha .

te manyāmahe : brahmadattavat ayam bhavati iti .

evam iha api aṇitam ṇit iti āha ṇidvat iti gamyate .

atha vā punaḥ astu gotaḥ parasya sarvanāmasthānasya ṇittvam .

nanu ca uktam sarvanāmasthāne ṇittvavacane hi asampratyayaḥ ṣaṣṭhyanirdeśāt iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

gotaḥ iti eṣā pañcamī sarvanāmasthāne iti saptamyāḥ ṣaṣṭhīm prakalpayiṣyati tasmāt iti uttarasya iti .

atha taparakaraṇam kimartham .

iha mā bhūt .

citraguḥ śabalaguḥ iti .

na etat asti .

hrasvatve kṛte na bhaviṣyati .

sthānivadbhāvāt prāpnoti .

ataḥ uttaram paṭhati .

taparakaraṇam anarthakam sthānivatpratiṣedhāt .

taparakarṇam anarthakam .

kim kāraṇam .

sthānivatpratiṣedhāt .

pratiṣidhyate atra sthānivadbhāvaḥ goḥ pūrvaṇittvātvasvareṣu sthānivadbhāvaḥ na bhavati iti .

saḥ ca avaśyam pratiṣedhaḥ āśrayitavyaḥ .

itarathā hi sambuddhijasoḥ pratiṣedhaḥ .

yaḥ hi manyate taparakaraṇasāmarthyāt atra na bhaviṣyati iti sambuddhijasoḥ tena pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ syāt : he citrago citragavaḥ iti .

atha idānīm sati api sthānivadbhāvapratiṣedha guṇe kṛte kasmāt eva atra na bhavati .

lakṣaṇapratipadoktayoḥ pratipadoktasya eva iti .

nanu ca idānīm asati api sthānivadbhāvapratiṣedhe etayā paribhāṣayā śakyam upasthātum .

na iti āha na hi idānīm kva cit api sthānivat syāt