katham idam vijñāyate : halādeḥ aṅgasya iti āhosvit halādeḥ ṛkārasya iti .
yuktam punaḥ idam vicārayitum .
nanu anena asandigdhena aṅgaviśeṣaṇena bhavitavyam .
katham hi ṛkārasya nāma hal ādiḥ syāt anyasya anyaḥ .
ayam ādiśabdaḥ asti eva avayavavācī .
tat yathā ṛgādiḥ , ardharcādiḥ , ślokādiḥ iti .
asti sāmīpye vartate .
tat yathā .
dadhibhojanam arthasiddheḥ ādiḥ .
dadhibhojanasamīpe .
ghṛtabhojanam ārogyasya ādiḥ .
ghṛtabhojanasamīpe .
yāvatā sāmīpye api vartate jāyate vicāraṇā : halsamīpasya ṛkārasya halādeḥ aṅgasya iti .
kim ca ataḥ .
yadi vijñāyate halādeḥ aṅgasya iti aprathīyān , atra na prāpnoti .
atha vijñāyate halādeḥ ṛkārasya iti anṛcīyān , atra api prāpnoti .
ubhayathā svṛcīyān iti atra prāpnoti .
astu tāvat halādeḥ aṅgasya iti .
katham aprathīyān .
taddhitāntena samāsaḥ bhaviṣyati .
na prathīyān aprathīyān iti .
bhavet siddham yadā taddhitāntena samāsaḥ .
yadā tu khalu samāsāt taddhitotpattiḥ tadā na sidhyati .
na eva samāsāt taddhitotpattyā bhavitavyam .
kim kāraṇam .
bahuvrīhiṇā uktatvāt matvarthasya .
bhavet yadā bahuvrīhiḥ tadā na syāt .
yadā tu khalu tatpuruṣaḥ tadā prāpnoti .
na pṛthuḥ apṛthuḥ .
ayam api apṛthuḥ .
ayam api apṛthuḥ .
ayam anayoḥ aprathīyān iti .
na samāsāt ajādibhyām bhavitavyam .
kim kāraṇam .
guṇavacanāt iti ucyate na ca samāsaḥ guṇavacanaḥ iti .
yadā tarhi samāsāt vinmatupau vinmatubantāt ajādī tadā prāpnutaḥ .
avidyamānāḥ pṛthavaḥ apṛthavaḥ .
apṛthavaḥ asya santi apṛthumān .
ayam apṛthumān .
ayam apṛthumān .
ayam anayoḥ aprathīyān iti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
apṛthavaḥ eva na santi kutaḥ yasya apṛthavaḥ iti .
iha kasmāt na bhavati : mātayati , bhrātayati .
lopaḥ atra bādhakaḥ bhaviṣyati .
idam iha sampradhāryam .
ṭilopaḥ kriyatām rabhāvaḥ iti kim atra kartavyam .
paratvāt rabhāvaḥ .
yadi punaḥ avaśiṣṭasya rabhāvaḥ ucyeta .
na evam śakyam .
iha api prasajyeta : kṛtam ācaṣṭe , kṛtayati iti .
evam tarhi parigaṇanam kartavyam .
pṛthumṛdukṛśabhṛśadṛḍhaparivṛḍhānām iti vaktavyam .