Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.4.101
hu-jhalbhyo her dhiḥ
Aṣṭādhyāyī 6.4.101
Vṛtti Patañjali

iṭaḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

rudihi svapihi .

jhalaḥ iti dhitvam prāpnoti .

heḥ dhitve haladhikārāt iṭaḥ apratiṣedhaḥ .

heḥ dhitve haladhikārāt iṭaḥ apratiṣedhaḥ .

anarthakaḥ pratiṣedhaḥ apratiṣedhaḥ .

dhitvam kasmāt na bhavati .

haladhikārāt .

prakṛtam halgrahaṇam anuvartate .

kva prakṛtam .

ghasibhasoḥ hali iti .

tat vai saptamīnirdiṣṭam ṣaṣṭhīnirdiṣṭena ca iha arthaḥ .

tat vai tatra pratyākhyāyate .

tatra pratyākhyātam sat yayā vibhaktyā nirdiśyamānam arthavattayā nirdiṣṭam iha anuvartiṣyate .

atha vā hujhalbhayaḥ iti eṣā pañcamī hali iti saptamyāḥ ṣaṣṭhīm prakalpayiṣyati tasmāt iti uttarasya iti .

atha vā nirdiśyamānasya ādeśāḥ bhavanti iti evam na bhaviṣyati .

yaḥ tarhi nirdiśyate tasya kasmāt na bhavati .

iṭā vyavahitatvāt .

yadi evam chindhaki bhindhaki iti atra dhitvam na prāpnoti .

dhitve kṛte akac bhaviṣyati .

idam iha sampradhāryam .

dhitvam kriyatām akac iti kim atra kartavyam .

paratvāt dhitvam .

nityaḥ akac .

kṛte api dhitve prāpnoti akṛte api .

akac api anityaḥ .

anyasya kṛte dhitve prāpnoti anyasya akṛte śabdāntarasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati .

ubhayoḥ anityayoḥ paratvāt dhitve kṛte akac bhaviṣyati .

atha vā hakārasya eva aśaktijena ikāreṇa grahaṇam .