kasya ayam pratiṣedhaḥ .
āṭaḥ prāpnoti .
aṭaḥ api iṣyate .
tat tarhi aṭaḥ grahaṇam kartavyam .
na kartavyam .
prakṛtam anuvartate .
kva prakṛtam .
luṅlaṅlṅkṣu aṭ udāttaḥ iti .
yadi tat anuvartate āṭ ajādīnām aṭ ca iti aṭ api prāpnoti .
astu .
aṭi kṛte punaḥ āṭi bhaviṣyati .
iha api tarhi aṭi kṛte punaḥ āṭ prāpnoti : akārṣīt , ahārṣīt .
aḍvacanāt na bhaviṣyati .
iha api tarhi aḍvacanāt na syāt : aihiṣṭa , aikṣiṣta .
āḍvacanāt bhaviṣyati .
iha api tarhi āḍvacanāt prāpnoti : akārṣīt , ahārṣīt .
akṛte aṭi yaḥ ajādiḥ iti evam etat vijñāsyate .
kim vaktavyam etat .
na hi .
katham anucyamānam gaṃsyate .
ajvacanasāmarthyāt .
yadi kṛte aṭi yaḥ ajādiḥ tatra syāt ajgrahaṇam anarthakam syāt .
atha vā upadeśe iti vartate .
atha vā ārdhadhātuke iti vartate .
atha vā luṅlaṅlṅkṣu aṭ iti dvilakārakaḥ nirdeśaḥ : luṅādiṣu lakārādiṣu yaḥ ajādiḥ iti .
sarvathā , aijyata , aupyata iti etat na sidhyati .
evam tarhi
ajādīnām aṭā siddham .
ajādīnām aṭā eva siddham .
na arthaḥ āṭā .
evam tarhi vṛddhyartham āṭ vaktavyaḥ .
vṛddhyartham iti cet aṭaḥ .
aṭaḥ vṛddhim vakṣyāmi .
yadi tarhi aṭaḥ vṛddhiḥ ucyate
asvavaḥ hasati iti atra .
vṛddhiḥ prapnoti roḥ utve kṛte .
dhātau vṛddhim aṭaḥ smaret .
dhātau aṭaḥ vṛddhim vakṣyāmi .
tat tarhi dhātugrahaṇam kartavyam .
na kartavyam .
yogavibhāgaḥ kariṣyate .
aṭaḥ aci vṛddhiḥ bhavati .
tataḥ upasargāt ṛti vṛddhiḥ bhavati .
tataḥ dhātau .
dhātau iti ubhayoḥ śeṣaḥ .
iha tarhi : āṭīt , āśīt iti ataḥ guṇe iti pararūpatvam prāpnoti .
pararūpam guṇe na aṭaḥ .
pararūpam guṇe aṭaḥ na iti vakṣyāmi .
omāṅoḥ usi tat samam .
yadi api etat ucyate atha vā etarhi usi omāṅkṣu āṭaḥ pararūpapratiṣedhaḥ coditaḥ sa na vaktavyaḥ bhavati .
chandortham tarhi āṭ vaktavyaḥ .
araik u kṛṣṇāḥ .
tritaḥ enam āyunak .
surucaḥ ven āvaḥ .
chandortham bahulam dīrgham .
bahulam chandasi dīrghatvam dṛśyate .
tat yathā : pūruṣaḥ , nārakaḥ iti .
evam tarhi āyan , āsan .
iṇastyoḥ yaṇlopayoḥ kṛtayoḥ anajāditvāt vṛddhiḥ na prāpnoti .
iṇastyoḥ antaraṅgataḥ .
antaraṅgatvāt vṛddhiḥ bhaviṣyati .
tasmāt na arthaḥ āḍgrahaṇena .
ajādīnām aṭā siddham .
vṛddhyartham iti cet aṭaḥ .
asvavaḥ hasati iti atra .
dhātau vṛddhim aṭaḥ smaret .
pararūpam guṇe na aṭaḥ .
omāṅoḥ usi tat samam .
chandortham bahulam dīrgham .
iṇastyoḥ antaraṅgataḥ .