Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.4.52.1
niṣṭhāyāṃ seṭi
Aṣṭādhyāyī 6.4.52
Vṛtti Patañjali

atha seḍgrahaṇam kimartham .

niṣṭhāyām seḍgrahaṇam aniṭi pratiṣedhārtham .

niṣṭhāyām seḍgrahaṇam kriyate aniṭi pratiṣedhaḥ yathā syāt iti .

sañjñapitaḥ paśuḥ iti .

niṣṭhāyām seḍgrahaṇam aniṭi pratiṣedhārtham iti cet tat siddham aniḍabhāvāt .

niṣṭhāyām seḍgrahaṇam aniṭi pratiṣedhārtham iti cet antareṇa api seḍgrahaṇam tat siddham .

katham .

aniḍabhāvāt .

nanu ca yasya vibhāṣā iti jñapeḥ iṭpratiṣedhaḥ .

ekācaḥ hi pratiṣedhaḥ .

ekācaḥ hi saḥ pratiṣedhaḥ jñapiḥ ca anekāc .

iḍbhāvārtham tu tannimittatvāt lopasya .

iḍbhāvārtham tarhi seḍgrahaṇam kriyate .

katham punaḥ seṭi iti anena iṭ śakyaḥ bhāvayitum .

tannimittatvāt lopasya .

na atra akṛte iṭi ṇilopena bhavitavyam .

kim kāraṇam .

seṭi iti ucyate .

avacane hi ṇilope iṭpratiṣedhaprasaṅgaḥ .

akriyamāṇe hi seḍgrahaṇe ṇilope kṛte ekācaḥ iti iṭpratiṣedhaḥ prasajyeta .

kāritam , hāritam .

evam tarhi na arthaḥ seḍgrahaṇena na api sūtreṇa .

katham .

saptame yogavibhāgaḥ kariṣyate .

idam asti .

niṣṭhāyām na iṭ bhavati .

tataḥ ṇeḥ .

ṇyantasya niṣṭhāyām na iṭ bhavati .

kāritam , hāritam .

tataḥ vṛttam .

vṛttam iti ca nipātyate .

kim nipātyate .

ṇeḥ niṣṭhāyām lopaḥ nipātyate .

kim prayojanam .

niyamārtham .

atra eva ṇeḥ niṣṭhāyām lopaḥ bhavati na anyatra .

kva mā bhūt .

kāritam , hāritam .

iha api tarhi prāpnoti : vartitam annam , vartitā bhikṣā iti .

tataḥ adhyayane .

adhyayane cet vṛtiḥ vartate iti .