Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.4.49
yasya halaḥ
Aṣṭādhyāyī 6.4.49
Vṛtti Patañjali

kim idam yalope varṇagrahaṇam āhosvit saṅghātagrahaṇam .

kaḥ ca atra viśeṣaḥ .

yalope varṇagrahaṇam cet dhātvantasya pratiṣedhaḥ .

yalope varṇagrahaṇam cet dhātvantasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

śucyitā śucyitum .

asti tarjo saṅghātagrahaṇam .

yadi saṅghātagrahaṇam antyasya lopaḥ prāpnoti .

siddhaḥ antyasya pūrveṇa eva .

tatra ārambhasāmarthyāt sarvasya bhaviṣyati .

evam api tena atiprasaktam iti kṛtvā niyamaḥ vijñāyeta .

yasya halaḥ eva na anyataḥ .

kva mā bhūt .

lolūyitā popūyitā .

kaimarthakyāt niyamaḥ bhavati .

vidheyam na asti iti kṛtvā .

iha ca asti vidheyam .

kim .

antyasya lopaḥ prāptaḥ saḥ sarvasya vidheyaḥ .

tatra apūrvaḥ vidhiḥ astu niyama astu iti apūrvaḥ eva vidhiḥ bhaviṣyati na niyamaḥ .

evam api antyasya prāpnoti .

kim kāraṇam .

na hi lopaḥ sarvāpahārī .

nanu ca saṅghātagrahaṇasāmarthyāt sarvasya bhaviṣyati .

saṅghātagrahaṇam cet kyasya vibhāṣāyām doṣaḥ .

saṅghātagrahaṇam cet kyasya vibhāṣāyām doṣaḥ bhavati .

samidhitā samidhyitā .

yadā lopaḥ tadā sarvasya lopaḥ .

yadā alopaḥ tadā sarvasya alopaḥ prāpnoti .

ādeḥ paravacanāt siddham .

halaḥ iti pañcamī .

tasmāt iti uttarasya ādeḥ parasya iti yakārasya eva bhaviṣyati .

atha vā punaḥ astu varṇagrahaṇam .

nanu ca uktam yalope varṇagrahaṇam cet dhātvantasya pratiṣedhaḥ iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

aṅgāt iti hi vartate .

na vā aṅgāt iti pañcamī asti .

evam tarhi aṅgasya iti sambandhaṣaṣṭhī vijñāsyate .

aṅgasya yaḥ yakāraḥ .

kim ca aṅgasya yakāraḥ .

nimittam .

yasmin aṅgam iti etat bhavati .

kasmin ca etat bhavati .

pratyaye .