Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.4.14
atv-asantasya ca adhātoḥ
Aṣṭādhyāyī 6.4.14
Vṛtti Patañjali

atvasantasya dīrghatve pitaḥ upasaṅkhyānam .

atvasantasya dīrghatve pitaḥ upasaṅkhyānam kartavyam .

gomān , yavamān .

kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .

ananubandhakagrahaṇe hi sānubandhakasya grahaṇam na iti evam pitaḥ na prāpnoti .

ananubandhakagrahaṇe iti ucyate .

sānubandhakasya idam grahaṇam .

evam tarhi tadanubandhakagrahaṇe atadanubandhakasya grahaṇam na iti evam pitaḥ na prāpnoti .

tat tarhi upasaṅkhyānam kartavyam .

na kartavyam .

pakāralope kṛte na atubantam bhavati atvantam eva .

yathā eva tarhi pakāralope kṛte na atubantam evam ukāralope api kṛte na atvantam .

nanu ca bhūtapūrvagatyā bhaviṣyati atvantam .

yathā eva tarhi bhūtapūrvagatyā atvantam evam atubantam api .

evam tarhi āśrīyamāṇe bhūtapūrvagatiḥ atvantam ca āsrīyate na atubantam .

na sidhyati .

iha hi vyākaraṇe sarveṣu eva sānubandhakagrahaṇeṣu rūpam āśrīyate : yatra asya etat rūpam iti .

rūpanirgrahaḥ ca na antareṇa laukikam prayogam .

tasmin ca laukike prayoge sānubandhakānām prayogaḥ na asti iti kṛtvā dvitīyaḥ prayogaḥ upāsyate .

kaḥ asau .

upadeśaḥ nāma .

upadeśe ca etat atubantam na atvantam .

yadi punaḥ atśabdam gṛhītvā dīrghatvam ucyeta .

na evam śakyam .

iha api prasajyeta : jagat , janagat .

arthavadgrahaṇe na anarthakasya iti evam etasya na bhaviṣyati .

iha api tarhi na prāpnoti : kṛtavān , bhuktavān iti .

kva tarhi syāt .

pacan , yajan .

na vai atra iṣyate .

aniṣṭam ca prāpnoti iṣtam ca na sidhyati .

tasmāt upasaṅkhyānam kartavyam .