atvasantasya dīrghatve pitaḥ upasaṅkhyānam .
atvasantasya dīrghatve pitaḥ upasaṅkhyānam kartavyam .
gomān , yavamān .
kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .
ananubandhakagrahaṇe hi sānubandhakasya grahaṇam na iti evam pitaḥ na prāpnoti .
ananubandhakagrahaṇe iti ucyate .
sānubandhakasya idam grahaṇam .
evam tarhi tadanubandhakagrahaṇe atadanubandhakasya grahaṇam na iti evam pitaḥ na prāpnoti .
tat tarhi upasaṅkhyānam kartavyam .
na kartavyam .
pakāralope kṛte na atubantam bhavati atvantam eva .
yathā eva tarhi pakāralope kṛte na atubantam evam ukāralope api kṛte na atvantam .
nanu ca bhūtapūrvagatyā bhaviṣyati atvantam .
yathā eva tarhi bhūtapūrvagatyā atvantam evam atubantam api .
evam tarhi āśrīyamāṇe bhūtapūrvagatiḥ atvantam ca āsrīyate na atubantam .
na sidhyati .
iha hi vyākaraṇe sarveṣu eva sānubandhakagrahaṇeṣu rūpam āśrīyate : yatra asya etat rūpam iti .
rūpanirgrahaḥ ca na antareṇa laukikam prayogam .
tasmin ca laukike prayoge sānubandhakānām prayogaḥ na asti iti kṛtvā dvitīyaḥ prayogaḥ upāsyate .
kaḥ asau .
upadeśaḥ nāma .
upadeśe ca etat atubantam na atvantam .
yadi punaḥ atśabdam gṛhītvā dīrghatvam ucyeta .
na evam śakyam .
iha api prasajyeta : jagat , janagat .
arthavadgrahaṇe na anarthakasya iti evam etasya na bhaviṣyati .
iha api tarhi na prāpnoti : kṛtavān , bhuktavān iti .
kva tarhi syāt .
pacan , yajan .
na vai atra iṣyate .
aniṣṭam ca prāpnoti iṣtam ca na sidhyati .
tasmāt upasaṅkhyānam kartavyam .