Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.4.1.3
aṅgasya
Aṣṭādhyāyī 6.4.1
Vṛtti Patañjali

kāni punaḥ aṅgādhikārasya prayojanani .

aṅgādhikārasya prayojanam samprasāraṇadīrghatve .

halaḥ uttarasya samprasāraṇasya dīrghaḥ bhavati .

hūtaḥ , jīnaḥ , saṃvītaḥ , śūnaḥ .

aṅgasya iti kimartham .

nirutam , durutam .

nāmsanoḥ ca .

nāmsanoḥ ca dīrghatve prayojanam .

nāmi dīrghaḥ bhavati .

agnīnām , vāyūnām .

aṅgasya iti kimartham .

krimiṇām paśya .

pāmanām paśya .

sani dīrghaḥ bhavati .

cicīṣati , tuṣṭūṣati .

aṅgasya iti kimartham .

dadhi sanoti .

madhu sanoti .

liṅi etve .

liṅi etve prayojanam .

gleyāt , mleyāt .

aṅgasya iti kimartham .

niryāyāt , nirvāyāt .

ataḥ bhisaḥ aistve .

ataḥ bhisaḥ aistve prayojanam .

vṛkṣaiḥ , plakṣaiḥ .

aṅgasya iti kimartham .

brāhmaṇabhissā , odanabhissaṭā .

luṅādiṣu aḍāṭau .

luṅādiṣu aḍāṭau prayojanam .

akārṣīt , aihiṣṭa .

aṅgasya iti kimartham .

prākarot , upaihiṣṭa .

iyaṅuvaṅyuṣmadasmattātaṅāminuḍānemukkehrasvayidīrghabhitatvāni .

iyaṅuvaṅau prayojanam .

śriyau śriyaḥ , bhruvau bhruvaḥ .

aṅgasya iti kimartham .

śryartham , bhrvartham .

yuṣmadasmadoḥ prayojanam .

sāmaḥ ākam .

yuṣmākam asmākam .

aṅgasya iti kimartham .

yuṣmatsāma , asmatsāma .

tātaṅ prayojanam .

jīvatāt bhavān .

aṅgasya iti kimartham .

paca hi tāvat tvam .

jalpa tu tāvat tvam .

āmi nuṭ prayojanam .

kumārīṇam , kiśorīṇām .

aṅgasya iti kimartham .

kumārī , ām iti āha .

kiśorī , ām iti āha .

āne muk prayojanam .

pacamānaḥ , yajamānaḥ .

aṅgasya iti kimartham .

prāṇaḥ .

ke hrasvaḥ prayojanam .

kiśorikā , kumārikā .

aṅgasya iti kimartham .

kumārī kāyati kumārīkaḥ .

yi dīrghaḥ prayojanam .

cīyate , stūyate .

aṅgasya iti kimartham .

dadhiyānam , madhuyānam .

bhi tatvam prayojanam .

adbhiḥ , adbhyaḥ .

aṅgasya iti kimartham .

abbhāraḥ , abbhakṣaḥ .

na etāni santi prayojanāni .

katham .

arthavadgrahaṇapratyayagrahaṇābhyām siddham .

arthavadgrahaṇapratyayagrahaṇābhyām etāni siddhāni .

kva cit arthavadgrahaṇe na anarthakasya iti evam bhaviṣyati kva cit pratyayāpratyayoḥ grahaṇe pratyayasya eva grahaṇam bhavati iti .

atha vā pratyaye iti prakṛtya aṅgakāryam adhyeṣye .

yadi pratyaye iti prakṛtya aṅgakāryam adhīṣe prākarot , upaihiṣṭa , upasargāt pūrvam aḍāṭau prāpnutaḥ .

siddham tu pratyayagrahaṇe yasmāt saḥ vihitaḥ tadādeḥ tadantasya ca grahaṇam .

siddham etat .

katham .

pratyayagrahaṇe yasmāt saḥ vihitaḥ tadādeḥ tadantasya ca grahaṇam bhavati iti evam upasargāt pūrvam aḍāṭau na bhaviṣyataḥ .