Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.4.1.2
aṅgasya
Aṣṭādhyāyī 6.4.1
Vṛtti Patañjali

kim punaḥ iyam sthānṣaṣṭhī , aṅgasya sthāne iti .

evam bhavitum arhati .

aṅgasya iti sthānaṣaṣṭhī cet pañcamyantasya ca adhikāraḥ .

aṅgasya iti sthānaṣaṣṭhī cet pañcamyantasya ca adhikāraḥ kartavyaḥ .

aṅgāt iti api vaktavyam .

anucyamāne hi ataḥ bhisaḥ ais bhavati iti ataḥ iti pañcamī aṅgasya iti sthānaṣaṣṭhī .

tatra aśakyam vivibhaktikatvāt ataḥ iti pañcamyā aṅgam viśeṣayitum .

tatra kaḥ doṣaḥ .

akārāt parasya bhismātrasya ais-bhāvaḥ bhavati iti iha api prasajyeta : brāhmaṇabhissā , odanabhissaṭā iti .

avayavaṣaṣṭhyādīnām ca aprasiddhiḥ .

avayavaṣaṣṭhyādayaḥ ca na sidhyanti .

tatra kaḥ doṣaḥ .

śāsaḥ it aṅhaloḥ iti śāseḥ ca antyasya syāt upadhāmātrasya ca .

ūt upadhāyāḥ gohaḥ iti goheḥ ca antyasya syāt upadhāmātrasya ca .

siddham tu parasparam prati aṅgapratyayasaṅjñābhāvāt .

siddham etat .

katham .

parasparam prati aṅgapratyayasaṅjñe bhavataḥ .

aṅgasañjñām prati pratyayasañjñā pratyayasañjñām prati aṅgasañjñā .

kim ataḥ yat parasparam prati aṅgapratyayasaṅjñe bhavataḥ .

sambandhaṣaṣthīnirdeśaḥ ca .

sambandhaṣaṣthīnirdeśaḥ ca ayam kṛtaḥ bhavati .

aṅgasya yaḥ bhis-śabdaḥ iti .

kim ca aṅgasya bhis-śabdaḥ .

nimittam .

yasmin aṅgam iti etat bhavati .

kasmin ca etat bhavati .

pratyaye .

evam api avayavaṣaṣṭhyādayaḥ aviśeṣitāḥ bhavanti .

avayavaṣaṣṭhyādayaḥ api sambandhe eva .

evam api sthānam aviśeṣitam bhavati .

sthānam api sambandhaḥ eva .

evam api na jñāyate kva sthānaṣaṣṭhī kva viśeṣaṇaṣaṣṭhī iti .

yatra ṣaṣṭhī anyayogam na apekṣate sā sthānaṣaṣṭhī .

yatra hi anyayogam apekṣate sā viśeṣaṇaṣaṣṭhī .