Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.3.66
khity anavyayasya
Aṣṭādhyāyī 6.3.66
Vṛtti Patañjali

khiti hrasvāprasiddhiḥ anajantatvāt .

khiti hrasvāprasiddhiḥ .

kālimmanyā , hariṇimmanyā .

kim kāraṇam .

anajantatvāt .

mumi kṛte anajantatvāt hrasvatvam na prāpnoti .

siddham tu hrasvāntasya mumvacanāt .

siddham etat .

katham .

hrasvāntasya mum bhavati iti vaktavyam .

sanniyogāt vā .

atha vā sanniyogaḥ kariṣyate .

kaḥ eṣaḥ yatnaḥ codyate sanniyogaḥ nāma .

cakāraḥ kartavyaḥ .

mum ca .

kim ca. yat ca anyat prāpnoti .

kim ca anyat prāpnoti .

hrasvatvam .

sidhyati .

sūtram tarhi bhidyate .

yathānyāsam eva astu .

nanu ca uktam khiti hrasvāprasiddhiḥ anajantatvāt iti .

parihṛtam etat siddham tu hrasvāntasya mumvacanāt iti .

tat tarhi hrasvagrahaṇam kartavyam .

na kartavyam .

prakṛtam anuvartate .

kva prakṛtam .

ikaḥ hrasvaḥ aṅyaḥ gālavasya iti .

tat vai prathamānirdiṣṭam ṣaṣṭhīnirdiṣṭena ca iha arthaḥ .

khiti iti eṣā saptamī hrasvaḥ iti prathamāyāḥ ṣaṣṭhīm prakalpayiṣyati tasmin iti nirdiṣṭe pūrvasya iti .

atha vā khiti hrasvaḥ bhavati iti ucyate .

khiti hrasvabhāvī na asti iti kṛtvā bhūtapūrvagatiḥ vijñāsyate .

ajantam yat bhūtapūrvam iti .

atha vā kāryakālam sañjñāparibhāṣam yatra kāryam tatra draṣṭavyam .

khiti hrasvaḥ bhavati iti upasthitam idam bhavati acaḥ iti .

tatra vacanāt anajantasya api bhaviṣyati .

iha api tarhi vacanāt prāpnoti .

vāṅmanyaḥ iti .

na etat asti .

ikaḥ iti vartate .

evam api khaṭvammanyaḥ , atra na prāpnoti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

ābgrahaṇam api prakṛtam anuvartate .

kva prakṛtam .

ṅyāpoḥ sañjñācchandasoḥ bahulam iti .

evam api kīlālapammanyaḥ , śubhaṃyammanyaḥ atra na prāpnoti .

tasmāt pūrvoktau eva parihārau .