Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.3.34.1
striyāḥ puṃvad-bhāṣītapuṃskādanūṅ samānādhikaraṇe striyām apūraṇī-priyādiṣu
Aṣṭādhyāyī 6.3.34
Vṛtti Patañjali

bhāṣitapuṃskāt iti katham idam vijñāyate .

samānāyām ākṛtau yat bhāṣitapuṃskam āhosvit kva cit bhāṣitapuṃskam iti .

kim ca ataḥ .

yadi vijñāyate samānāyām ākṛtau yat bhāṣitapuṃskam iti garbhibhāryaḥ , prajātabhāryaḥ , prasūtabhāraḥ iti atra na prāpnoti .

atha vijñāyate kva cit bhāṣitapuṃskam iti droṇībhāryaḥ , kuṭībhāryaḥ , pātrībhāryaḥ atra api prāpnoti .

astu samānāyām ākṛtau yat bhāṣitapuṃskam iti .

katham garbhibhāryaḥ , prajātabhāryaḥ , prasūtabhāraḥ iti .

kartavyaḥ atra yatnaḥ .

atha kimartham ūṅaḥ pṛthak pratiṣedhaḥ ucyate na yatra eva anyaḥ pratiṣedhaḥ tatra eva ayam ucyeta .

na kopadhāyāḥ iti uktvā tataḥ ūṅaḥ ca iti ucyeta .

tatra api ayam arthaḥ dviḥ pratiṣedhaḥ na vaktavyaḥ bhavati .

na evam śakyam .

paṭhiṣyati hi ācāryaḥ puṃvat karmadhāraye pratiṣiddhārtham iti .

saḥ puṃvadbhāvaḥ yathā iha bhavati : kārikā vṛndārikā kārakavṛndārikā iti evam iha api syāt : brahmabandhūḥ vṛndārikā brahmabandūvṛndārikā iti .

atha pṛthak pratiṣedhe api ucyamāne yāvatā saḥ pratiṣiddhārthaḥ ārambhaḥ kasmāt eva atra na bhavati .

pṛthakpratiṣedhavacanasāmarthyāt .

atha vā anūṅ iti tatra anuvartiṣyate .

atha vā na ayam prasajyapratiṣedhaḥ .

kim tarhi paryudāsaḥ ayam yat anyat anūṅ iti .

saḥ ca pratiṣedhāṛthaḥ ārambhaḥ .