kātpūrvagrahaṇam kimartham .
kāt pūrvaḥ yathā syāt .
saṃskartā , saṃskartum .
na etat asti prayojanam .
suṭ iti ādiliṅgaḥ ayam karotiḥ ca kakārādiḥ .
tatra antareṇa kātpūrvagrahaṇam kāt pūrvaḥ eva bhaviṣyati .
ataḥ uttaram paṭhati suṭi kātpūrvavacanam akakārādau kātpūrvārtham .
suṭi kātpūrvavacanam kriyate akakārādau kātpūrvaḥ yathā syāt .
sañcaskaratuḥ , sañcaskaruḥ .
suṭi kātpūrvavacanam akakārādau kātpūrvārtham iti cet antareṇa api tat siddham .
suṭi kātpūrvavacanam akakārādau kātpūrvārtham iti cet antareṇa api kātpūrvagrahaṇam siddham .
katham .
dvirvacanāt suṭ vipratiṣedhena .
dvirvacanam kriyatām suṭ iti suṭ bhaviṣyati vipratiṣedhena .
tatra dvirvacanam bhavati iti asya avakāśaḥ bibhidatuḥ , bibhiduḥ .
suṭaḥ avakāśaḥ saṃskartā , saṃskartum .
iha ubhayam prāpnoti sañcaskaratuḥ , sañcaskaruḥ .
suṭ bhavati vipratiṣedhena .
dvirvacanāt suṭ vipratiṣedhena iti cet dvirbhūte śabdāntarabhāvāt punaḥ prasaṅgaḥ .
dvirvacanāt suṭ vipratiṣedhena iti cet dvirbhūte śabdāntarasya akṛtaḥ suṭ iti punaḥ suṭ syāt .
dvirbhūte śabdāntarabhāvāt punaḥ prasaṅgaḥ iti cet dvirvacanam .
suṭi kṛte śabdāntarasya akṛtam dvirvacanam iti punaḥ dvirvacanam prāpnoti .
tathā ca anavasthā .
punaḥ suṭ punaḥ dvirvacanam iti cakrakam anavasthā prasajyeta .
na asti cakrakaprasaṅgaḥ .
na hi anavasthākāriṇā śāstreṇa bhavitavyam .
śāstrataḥ hi nāma vyavasthāt .
tatra suṭi kṛte dvirvacanam .
dvirvacanena avasthānam bhaviṣyati .
aḍvyavāye upasaṅkhyānam .
aḍvyavāye upasaṅkhyānam kartavyam .
samaskarot , samaskārṣīt .
abhyāsavyavāye ca .
abhyāsavyavāye ca upasaṅkhyānam kartavyam .
sañcaskaratuḥ , sañcaskaruḥ .
kim ucyate abhyāsavyavāye iti yadā idānīm eva uktam dvirvacanāt suṭ vipratiṣedhena iti .
avipratiṣedhaḥ vā bahiraṅgalakṣaṇatvāt .
avipratiṣedhaḥ vā punaḥ suṭaḥ .
kim kāraṇam .
bahiraṅgalakṣaṇatvāt .
bahiraṅgalakṣaṇaḥ suṭ .
antaraṅgam dvirvacanam .
asiddham bahiraṅgam antaraṅge .
evamartham eva tarhi kātpūrvagrahaṇam kartavyam kāt pūrvaḥ yathā syāt .
kriyamāṇe api vai kātpūrvagrahaṇe atra na sidhyati .
na hi ayam kātpūrvagrahaṇena śakyaḥ madhye praveśayitum .
kim kāraṇam .
ādiliṅgaḥ ayam kriyate karotiḥ ca kakārādiḥ dṛṣṭaḥ ca lpunaḥ ātideśikaḥ karotiḥ akakārādiḥ .
pākṣikaḥ ayam doṣaḥ .
katarasmin pakṣe .
suḍvidhau dvaitam bhavati .
aviśeṣeṇa vā vihitasya suṭaḥ kātpūrvagrahaṇam deśaprakḷptyartham syāt viśeṣeṇa vā vidhiḥ iti .
dvirvacanavidhau ca api dvaitam bhavati .
sthāne dvirvacanam syāt dviḥ prayogaḥ vā dvirvacanam iti .
tat yadā dviḥ prayogaḥ dvirvacanam aviśeṣeṇa vihitasya ca suṭaḥ kātpūrvagrahaṇam deśaprakḷptyartham tadā eṣaḥ doṣaḥ .
yadā hi sthāne dvirvacanam tadā yadi aviśeṣeṇa vihitasya suṭaḥ kātpūrvagrahaṇam deśaprakḷptyartham atha api viśeṣavidhiḥ na tadā doṣaḥ bhavati .
dviḥprayoge ca api dvirvacane na doṣaḥ .
samparibhyām iti na eṣā pañcamī .
kā tarhi .
tṛtīyā .
samparibhyām upasṛṣṭasya iti .
vyavahitaḥ ca api upasṛṣṭaḥ bhavati .
upadeśivadvacanam ca .
upadeśivadbhāvaḥ ca vaktavyaḥ .
kim prayojanam .
liṭiguṇacaṅidīrghapratiṣedhārtham .
liṭi guṇārtham caṅi dīrghapratiṣedhārtham .
liṭi guṇārtham tāvat .
sañcaskaratuḥ , sañcaskaruḥ .
caṅi dīrghapratiṣedhārtham ca .
samaciskarat .
liṭi guṇārthena tāvat na arthaḥ .
vakṣyati etat saṃyogādeḥ guṇavidhāne saṃyogopadhāgrahaṇam kṛñartham iti .
caṅi dīrghapratiṣedhena api na arthaḥ .
padam iti iyam bhagavataḥ kṛtrimā sañjñā .
yuktam iha draṣṭavyam .
kim antaraṅgam kim bahiraṅgam iti .
dhātūpasargayoḥ kāryam yat tat antaraṅgam .
kutaḥ etat .
pūrvam hi dhātuḥ upasargeṇa yujyate paścāt sādhanena .
na etat sāram .
pūrvam dhātuḥ sādhanena yujyate paścāt upasargeṇa .
sādhanam hi kriyām nirvartayati .
tām upasargaḥ viśinaṣti .
abhinirvṛttasya ca arthasya upasargeṇa viśeṣaḥ śakyam kartūm .
satyam evam etat .
yaḥ tu asau dhātūpasargayoḥ abhisambandhaḥ tam abhyantaram kṛtvā dhātuḥ sādhanena yujyate .
avaśyam ca etat evam vijñeyam .
yaḥ hi manyate pūrvam dhātuḥ sādhanena yujyate paścāt upasargeṇa iti tasya āsyate guruṇā iti akarmakaḥ upāsyate guruḥ iti kena sakarmakaḥ syāt .
evam kṛtvā suṭ sarvataḥ antaraṅgatarakaḥ bhavati kātpūrvagrahaṇam ca api śakyam akartum .