Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.1.102.1
prathamayoḥ pūrvasavarṇaḥ
Aṣṭādhyāyī 6.1.102
Vṛtti Patañjali

prathamyoḥ iti ucyate .

kayoḥ iha prathamyoḥ grahaṇam .

kim vibhaktyoḥ āhosvit pratyayayoḥ .

vibhaktyoḥ iti āha .

katham jñāyate .

aci iti vartate na ca ajādau prathamau pratyayau staḥ .

nanu ca evam vijñāyate .

ajādī yau prathamau ajādīnām vā yau prathamau iti .

yat tarhi tasmāt śasaḥ naḥ puṃsi iti anukrāntam pūrvasavarṇam pratinirdiśati tat jñāpayati ācāryaḥ vibhaktyoḥ grahaṇam iti .

atha vā supi iti vartate .

atham kimartham pūrvasavarṇadīrghaḥ ami pūrvatvam ca ucyate na prathamyoḥ pūrvasavarṇaḥ iti eva siddham .

na sidhyati .

prathamyoḥ pūrvasavarṇaḥ iti ucyamāne ami api dīrghaḥ prāpnoti .

vṛkṣam , plakṣam .

na eṣaḥ doṣaḥ .

yat pūrvasmin yoge dīrghagrahaṇam tat uttaratra nivṛttam .

evam api idam iha pūrvasavarṇagrahaṇam kriyate .

tena ami api pūrvasavarṇaḥ prasajyeta .

vṛkṣam , plakṣam .

dvimātraḥ prāpnoti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

savarṇagrahaṇam na kariṣyate .

yadi savarṇagrahaṇam na kriyate kutaḥ vyavasthā .

āntaryataḥ .

yadi evam agnī vāyū trimātraḥ prāpnoti vṛkṣam , plakṣam dvimātraḥ .

tasmāt savarṇagrahaṇam kartavyam .

tasmin ca kriyamāṇe dīrghagrahaṇam anuvartate .

tasmin anuvartamāne ami pūrvaḥ iti api vaktavyam .

atha kimartham pṛthak ucyate na iha eka eva ucyeta .

prathamayoḥ pūrvasavarṇaḥ ami ca iti .

yadi prathamayoḥ pūrvasavarṇadīrghaḥ ami ca iti ucyate tana ami api dīrghaḥ prasajyeta .

vṛkṣam , plakṣam .

na eṣaḥ doṣaḥ .

dīrghagrahaṇam nivartayiṣyate .

evam api pūrvasavarṇaḥ prasajyeta .

savarṇagrahaṇam na kariṣyate .

yadi savarṇagrahaṇam na kriyate pūrvasmin yoge vipratiṣiddham .

yadi pūrvaḥ na dīrghaḥ atha dīrghaḥ na pūrvaḥ .

pūrvaḥ dīrghaḥ ca iti vipratiṣiddham .

tasmāt ubhayam ārabdhavyam pṛthak ca kartavyam .