Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.1.93
ā-oto 'm-śasoḥ
Aṣṭādhyāyī 6.1.93
Vṛtti Patañjali

otaḥ tiṅi pratiṣedhaḥ .

otaḥ tiṅi pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

acinavam , asunavam .

saḥ tarhi pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

na vaktavyaḥ .

gograhaṇam kariṣyate .

ā gotaḥ iti vaktavyam .

gograhaṇe dyoḥ upasaṅkhyanam .

gograhaṇe dyoḥ upasaṅkhyanam kartavyam .

dyam gaccha .

samāsāt ca pratiṣedhaḥ .

samāsāt ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

citragum paśya .

śabalagum paśya .

nanu ca ā otaḥ iti ucyamāne api samāsāt pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

na vaktavyaḥ .

hrasvatve kṛte na bhaviṣyati .

idam iha sampradhāryam .

ātvam kriyatām hrasvatvam iti kim atra kartavyam .

paratvāt ātvam .

na vā bahiraṅgalakṣaṇatvāt .

na vā vaktavyaḥ .

kim kāraṇam .

bahiraṅgalakṣaṇatvāt .

bahiraṅgalakṣaṇam ātvam .

antaraṅgam hrasvatvam .

asiddham bahiraṅgam antaraṅge .

nanu ca ā gotaḥ iti ucyamāne api samāsāt pratiṣedhaḥ na vaktavyaḥ .

katham .

hrasvatve kṛte na bhaviṣyati .

sthānivadbhāvāt prāpnoti .

nanu ca ā otaḥ iti ucyamāne api sthānivadbhāvāt prāpnoti .

na iti āha .

analvidhau sthānivadbhāvaḥ .

ā gotaḥ iti ucyamāne api na doṣaḥ .

pratiṣidhyate atra sthānivadbhāvaḥ .

goḥ pūrvaṇitvātvasvareṣu sthānivat na bhavati iti .

saḥ eva tarhi doṣaḥ .

gograhaṇe dyoḥ upasaṅkhyanam iti .

sūtram ca bhidyate .

yathānyāsam eva astu .

nanu ca uktam otaḥ tiṅi pratiṣedhaḥ iti .

subadhikārāt siddham .

supi iti vartate .

kva prakṛtam .

vā supi āpiśaleḥ iti .

yadi anuvartate iha api vibhāṣā prāpnoti .

subgrahaṇam anuvartate .

vāgrahaṇam nivṛttam .

katham punaḥ ekayoganirdiṣṭayoḥ ekadeśaḥ anuvartate ekadeśaḥ na .

ekayoge ca ekadeśānuvṛttiḥ anyatra api .

ekayognirdiṣṭānām api ekadeśānuvṛttiḥ bhavati .

anyatra api .

na avaśyam iha eva .

kva anyatra .

alugadhikāraḥ prāk ānaṅaḥ .

uttarapadāhikāraḥ prāk aṅgādhikāraḥ .

evam api

ami upasaṅkhyānam vṛddhibalīyastvāt .

ami upasaṅkhyānam kartavyam .

gām paśya .

kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .

vṛddhibalīyastvāt .

paratvāt vṛddhiḥ prāpnoti .

na vā anavakāśatvāt .

na vā vaktavyam .

kim kāraṇam .

anavakāśatvāt .

anavakāśam ātvam vṛddhim bādhiṣyate .

sāvakāśam ātvam .

kaḥ avakāśaḥ .

dyām gaccha .

dyoḥ ca sarvanāmasthāne vṛddhividhiḥ .

dyoḥ ca sarvanāmasthāne vṛddhiḥ vidheyā .

kim prayojanam .

yat dyāvaḥ indra iti darśanāt .

yat dyavaḥ indra te śataṃ śatam bhumīḥ uta syuḥ .

yāvatā ca idānīm dyoḥ api sarvanāmasthāne vṛddhiḥ ucyate anavakāśam ātvam vṛddhim bādhiṣyate .