che tukaḥ sambuddhiguṇaḥ .
che tuk bhavati iti asmāt sambuddhiguṇaḥ bhavati vipratiṣedhena .
che tuk bhavati iti asya avakāśaḥ .
icchati , gacchati .
sambuddhiguṇasya avakāśaḥ .
agne, vāyo .
iha ubhayam prāpnoti .
agnec chatram , agne chatram , vāyoc chatram , vāyo chatram .
sambuddhiguṇaḥ bhavati vipratiṣedhena .
saḥ tarhi vipratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
na vā bahiraṅgalakṣaṇatvāt .
na vā vaktavyaḥ .
kim kāṛaṇam .
bahiraṅgalakṣaṇatvāt .
bahiraṅgalakṣaṇaḥ tuk antaraṅgalakṣaṇaḥ sambuddhiguṇaḥ .
asiddham bahiraṅgam antaraṅge .
antareṇa vipratiṣedham antareṇa api ca etām paribhāṣām siddham .
katham .
idam iha sampradhāryam .
sambuddhilopaḥ kriyatām guṇaḥ iti .
kim atra kartavyam .
paratvāt guṇaḥ .
nityaḥ sambuddhilopaḥ .
kṛte api guṇe prāpnoti akṛte api .
guṇaḥ api nityaḥ .
kṛte api samubuddhilope prāpnoti akṛte api .
anityaḥ guṇaḥ .
na hi kṛte sambuddhilope prāpnoti .
tāvati eva chena ānantaryam .
tatra tukā bhavitavyam .
tasmāt suṣṭhu ucyate .
che tukaḥ sambuddhiguṇaḥ .
na vā bahiraṅgalakṣaṇatvāt iti .
samprasāraṇadīrghatvaṇyallopābhyāsaguṇādayaḥ ca .
samprasāraṇadīrghatvaṇyallopābhyāsaguṇādayaḥ ca tukaḥ bhavanti vipratiṣedhena .
samprasāraṇadīrghatvasya avakāśaḥ .
hūtaḥ , jīnaḥ , saṃvītaḥ , śūnaḥ .
tukaḥ avakāśaḥ .
agnicit , somasut .
iha ubhayam prāpnoti .
parivīṣu , śakahūṣu .
ṇilopasya avakāśaḥ .kāraṇā , hāraṇā .
tukaḥ saḥ eva .
iha ubhayam prāpnoti .
prakārya gataḥ .
prahārya gataḥ .
allopasya avakāśaḥ .
cikīrṣitā , jihīrṣitā .
tukaḥ saḥ eva .
iha ubhayam prāpnoti .
pracikīrṣya gataḥ , prajihīrṣya gataḥ .
abhyāsaguṇādayaḥ ca tukaḥ bhavanti vipratiṣedhena .
ke punaḥ abhyāsaguṇādayaḥ .
hrasvatvāttvettvaguṇāḥ .
hrasvatvasya avakāśaḥ .
papatuḥ , papuḥ , tasthatuḥ , tasthuḥ .
tukaḥ saḥ eva .
iha ubhayam prāpnoti .
apacacchatuḥ , apacacchuḥ .
attvasya avakāśaḥ .
cakratuḥ , cakruḥ .
tukaḥ saḥ eva .
iha ubhayam prāpnoti .
apacacchṛdatuḥ , apacacchṛduḥ .
ittvasya avakāśaḥ .
pipakṣati , yiyakṣati .
tukaḥ saḥ eva .
iha ubhayam prāpnoti .
cicchādayiṣati , cicchardayiṣati .
guṇasya avakāśaḥ .
lolūyate , bebhidyate .
tukaḥ saḥ eva .
iha ubhayam prāpnoti .
cecchidyate , cocchupyate .
yaṇadeśāt āt guṇaḥ .
yaṇadeśāt āt guṇaḥ bhavati vipratiṣedhena .
yaṇadeśasya avakāśaḥ .
dadhi atra , madhu atra .
āt guṇasya avakāśaḥ .
khaṭvendraḥ , khaṭvodakam .
iha ubhayam prāpnoti .
vṛkṣaḥ atra, plakśaḥ atra .
irurguṇavṛddhividhayaḥ ca .
irurguṇavṛddhividhayaḥ ca yaṇadeśāt bhavanti vipratiṣedhena .
iruroḥ avakāśaḥ .
āstīrṇam , nipūrtāḥ piṇḍāḥ .
yaṇadeśasya avakāśaḥ .
cakratuḥ , cakruḥ .
iha ubhayam prāpnoti .
dūre hi adhvā jaguriḥ .
mitrāvaruṇau taturiḥ .
kirati , girati .
guṇavṛddhyoḥ avakāśaḥ .
cetā , gauḥ .
yaṇadeśasya saḥ eva .
iha ubhayam prāpnoti .
cayanam , cāyakaḥ , lavanam , lāvakaḥ .
bhalopadhātuprātipadikapratyayasamāsāntodāttanivṛttisvarāḥ ekādeśāt ca .
bhalopadhātuprātipadikapratyayasamāsāntodāttanivṛttisvarāḥ ekādeśāt ca yaṇadeśāt ca bhavanti vipratiṣedhena .
bhalopasya avakāśaḥ .
gārgyaḥ , vātsyaḥ .
ekādeśayaṇādeśayoḥ avakāśaḥ .
dadhīndraḥ , madhūdakam .
dadhi atra , madhu atra. iha ubhayam prāpnoti .
dākṣī , dākṣāyaṇaḥ , plākṣī , plākṣāyaṇaḥ .
aci bhalopaḥ ekādeśāt bhavati viprtiṣedhena .
aci bhalopasya avakāśaḥ .
dākṣī , dākṣāyaṇaḥ , plākṣī , plākṣāyaṇaḥ .
ekādeśasya avakāśaḥ .
daṇḍāgram , kṣupāgram .
iha ubhayam prāpnoti .
gāṅgeyaḥ gāṅgaḥ .
dhātusvarasya avakāśaḥ .
pacati , paṭhati .
ekādeśayaṇādeśayoḥ saḥ eva .
iha ubhayam prāpnoti .
śryartham , śrīṣā .
prātipadikasvarasya avakāśaḥ .
āmraḥ .
ekādeśayaṇādeśayoḥ saḥ eva .
iha ubhayam prāpnoti .
agnyudakam , vṛkṣārtham .
pratyayasvarasya avakāśaḥ .
cikīrṣuḥ , aupagavaḥ .
ekādeśayaṇādeśayoḥ saḥ eva .
iha ubhayam prāpnoti .
cikīrṣuartham , aupagavārtham .
samāsāntodāttasya avakāśaḥ .
rājapuruṣaḥ , brāhmaṇakambalaḥ .
ekādeśayaṇādeśayoḥ saḥ eva .
iha ubhayam prāpnoti .
rājavaidyartham , rājavaidī īhate .
udāttanivṛttisvarasya avakāśaḥ .
nadī , kumārī .
ekādeśayaṇādeśayoḥ saḥ eva .
iha ubhayam prāpnoti .
kumāryartham , kumārī īhate .
allopāllopau ca ārdhadhātuke .
allopāllopau ca ārdhadhātuke ekādeśāt bhavataḥ vipratiṣedhena .
allopasya avakāśaḥ .
cikīrṣitā , jihīrṣitā .
ekādeśasya avakāśaḥ .
pacanti , paṭhanti .
iha ubhayam prāpnoti .
cikīrṣakaḥ , jihīrṣakaḥ .
āllopasya avakāśaḥ .
papiḥ somam , dadiḥ gaḥ .
ekādeśasya avakāśaḥ .
yānti , vānti .
iha ubhayam prāpnoti .
yayatuḥ , yayuḥ .
iyaṅuvaṅguṇavṛddhiṭitkinmitpūrvapadavikārāḥ ca .
iyaṅuvaṅguṇavṛddhiṭitkinmitpūrvapadavikārāḥ ca ekādeśayaṇādeśābhyām bhavanti vipratiṣedhena .
iyaṅuvaṅoḥ avakāśaḥ .
śriyau , śriyaḥ , bhruvau , bhruvaḥ .
ekādeśayaṇādeśayoḥ saḥ eva .
iha ubhayam prāpnoti .
cikṣiyiva , cikṣiyima , luluvatuḥ , luluvuḥ , pupuvatuḥ , pupuvuḥ .
guṇavṛddhyoḥ avakāśaḥ .
cetā , gauḥ .
ekādeśayaṇādeśayoḥ saḥ eva .
iha ubhayam prāpnoti .
sādhucāyī , sucāyī , nagnambhāvukaḥ adhvaryuḥ , śayitā , śayitum .
ṭitaḥ avakāśaḥ .
agnīnām , indūnām .
ekādeśayaṇādeśayoḥ saḥ eva .
iha ubhayam prāpnoti .
vṛkṣāṇām , plakṣāṇām .
kitaḥ avakāśaḥ .
sādhudāyī , suṣṭhudāyī .
ekādeśayaṇādeśayoḥ saḥ eva .
iha ubhayam prāpnoti .
dāyakaḥ , dhāyakaḥ .
mitaḥ avakāśaḥ .
trapuṇī , jatunī .
ekādeśayaṇādeśayoḥ saḥ eva .
iha ubhayam prāpnoti .
asthīni , dadhīni , atisakhīni brāhmaṇakulāni .
pūrvapadavikārāṇām avakāśaḥ .
hotāpotārau .
ekādeśayaṇādeśayoḥ saḥ eva .
iha ubhayam prāpnoti .
neṣṭodgātārau āgnendram .
uttarapadavikārāḥ ca iti vaktavyam .
uttarapadavikārāṇām avakāśaḥ .
samīpam , durīpam .
ekādeśayaṇādeśayoḥ saḥ eva .
iha ubhayam prāpnoti .
prepam , parepam .