Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.1.84.1
ekaḥ pūrvaparayoḥ
Aṣṭādhyāyī 6.1.84
Vṛtti Patañjali

ekavacanam kimartham .

ekavacanam pṛthak ādeśapratiṣedhārtham .

ekavacanam kriyate ekaḥ ādeśaḥ yathā syāt .

pṛthak ādeśaḥ mā bhūt iti .

na vā dravyavat karmacodanāyām dvayoḥ ekasya abhinirvṛtteḥ .

na vā etat prayojanam asti .

kim kāraṇam .

dravyavat karmacodanāyām dvayoḥ ekasya abhinirvṛtteḥ ekaḥ ādeśaḥ bhaviṣyati .

tat yathā dravyeṣu karmacodanāyām dvayoḥ ekasya abhinirvṛttiḥ bhavati .

anayoḥ pūlayoḥ kaṭam kuru .

anayoḥ mitpiṇḍayoḥ ghaṭam kuru iti .

na ca ucyate ekam iti ekam ca asau karoti .

kim punaḥ kāraṇam dravyeṣu karmacodanāyām dvayoḥ ekasya abhinirvṛttiḥ bhavati .

tat ca ekavākyabhāvāt .

ekavākyabhāvāt dravyeṣu karmacodanāyām dvayoḥ ekasya abhinirvṛttiḥ bhavati .

ātaḥ ca ekavākyabhāvāt .

vyākaraṇe api hi anyatra dvayoḥ sthāninoḥ ekaḥ ādeśaḥ bhavati .

jvaratvarasrivyavimavām upadhāyāḥ ca .

bhrasjaḥ ropadhayoḥ ram anyatarasyām iti .

yat tāvat ucyate ekavākyabhāvāt iti tat na .

arthāt prakaraṇāt vā loke dvayoḥ ekasya abhinirvṛttiḥ bhavati .

ātaḥ ca arthāt prakaraṇāt vā .

vyākaraṇe api hi anyatra dvayoḥ sthāninoḥ dvau ādeśau bhavataḥ .

radābhyām niṣṭhātaḥ naḥ pūrvasya ca daḥ .

ubhau sābhyāsasya iti .

katham yat tat uktam vyākaraṇe api hi anyatra dvayoḥ sthāninoḥ ekaḥ ādeśaḥ bhavati .

jvaratvarasrivyavimavām upadhāyāḥ ca .

bhrasjaḥ ropadhayoḥ ram anyatarasyām iti .

iha tāvat jvaratvarasrivyavimavām upadhāyāḥ ca iti .

stām dvau ūṭhau .

na asti doṣaḥ .

savarṇadīrghatvena siddham .

iha bhrasjaḥ ropadhayoḥ ram anyatarasyām iti .

vakṣyati hi etat .

bhrasjaḥ ropadhayoḥ lopaḥ āgamaḥ ram vidhīyate iti .

yat ucyate arthāt prakaraṇāt vā iti tat na .

kim kāraṇam .

ekavākyabhāvāt eva loke dvayoḥ ekasya abhinirvṛttiḥ bhavati .

ātaḥ ca ekavākyabhāvāt .

aṅga hi bhavān grāmyam pāṃsulapādam aprakaraṇajñam āgatam bravītu anayoḥ pūlayoḥ kaṭam kuru .

anayoḥ mitpiṇḍayoḥ ghaṭam kuru iti .

ekam eva asau kariṣyati .

katham yat uktam vyākaraṇe api hi anyatra dvayoḥ sthāninoḥ dvau ādeśau bhavataḥ .

radābhyām niṣṭhātaḥ naḥ pūrvasya ca daḥ .

ubhau sābhyāsasya iti .

iha tāvat radābhyām niṣṭhātaḥ naḥ pūrvasya ca daḥ iti dve vākye .

katham .

yogavibhāgaḥ kariṣyate .

radābhyām niṣṭhātaḥ naḥ .

tataḥ pūrvasya ca daḥ iti .

iha ubhau sābhyāsasya iti ubhaugrahaṇasāmarthyāt dvau ādeśau bhaviṣyataḥ .