Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.1.77.2
iko yaṇaci
Aṣṭādhyāyī 6.1.77
Vṛtti Patañjali

yaṇādeśaḥ plutapūrvasya ca .

yaṇādeśaḥ plutapūrvasya ca iti vaktavyam .

agnā3i* indram , agnā3y indram , paṭā3u* udakam , paṭā3v udakam , agnā3i* āśā , agnā3y āśā , paṭā3u* āśā , paṭā3v āśā .

kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .

asiddhaḥ plutaḥ plutavikārau ca imau .

siddhaḥ plutaḥ svarasandhiṣu .

katham jñāyate .

yat ayam plutapragṛhyāḥ aci iti plutasya prakṛtibhāvam śāsti tat jñāpayati ācāryaḥ siddhaḥ plutaḥ svarasandhiṣu iti .

katham kṛtvā jñāpakam .

sataḥ hi kāryiṇaḥ kāryeṇa bhavitavyam .

idam tarhi prayojanam

dīrghaśākalapratiṣedhārtham .

dīrghatvam śākalam ca mā bhūt iti .

etat api na asti prayojanam .

ārabhyate plutapūrvasya yaṇādeśaḥ tayoḥ yvau aci saṃhitāyām iti .

tat dīrghaśākalapratiṣedhārtham bhaviṣyati .

tat na vaktavyam bhavati .

nanu ca tasmin api ucyamāne idam na vaktavyam bhavati .

avaśyam idam vaktavyam yau plutapūrvau idutau aplutavikārau tadartham .

bho3i indram , bho3y indram , bho3i iha bho3y iha iti .

yad tarhi asya nibandhanam asti idam eva vaktavyam .

tat na vaktavyam .

tat api avaśyam svarārtham vaktavyam .

anena hi sati udāttasvaritayoḥ yaṇaḥ iti eṣaḥ svaraḥ prasajyeta .

tena punaḥ sati asiddhatvāt na bhaviṣyati .

yadi tarhi tasya nibandhanam asti tat eva vaktavyam .

idam na vaktavyam .

nanu ca uktam idam api avaśyam vaktavyam yau plutapūrvau idutau aplutavikārau tadartham .

bho3i indram , bho3y indram , bho3i iha bho3y iha iti .

chāndasam etat dṛṣṭānuvidhiḥ chandasi bhavati .

yat tarhi na chāndasam bho3y indram , bho3y iha iti sāma gāyati .

eṣaḥ api chandasi dṛṣṭasya anuprayogaḥ kriyate .

jaśtvam na siddham yaṇam atra paśya .

yaḥ ca apadāntaḥ hal acaḥ ca pūrvaḥ .

dīrghasya yaṇ .

hrasvaḥ iti prtavṛttam .

sambandhavṛttyā .

guṇavṛddhibādhyaḥ .

nitye ca yaḥ śākalabhāksamāse tadartham etad bhagavān cakāra .

sāmarthyayogāt na hi kim cit asmin paśyāmi śāstre yat anarthakam syāt .