sambuddhilope ḍatarādibhyaḥ pratiṣedhaḥ .

sambuddhilope ḍatarādibhyaḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

he katarat, he katamat .

kim ucyate ḍatarādibhyaḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ iti yadā apṛktasya iti anuvartate .

apṛktādhikārasya nivṛttatvāt .

nivṛttaḥ apṛktādhikāraḥ .

kim ḍatarādibhyaḥ pratiṣedham vakṣyāmi iti apṛktādhikāraḥ nivartyate .

na iti āha .

tat ca amartham .

saḥ ca avaśyam apṛktādhikāraḥ nivartyaḥ .

kimartham .

amartham .

amaḥ lopaḥ yathā syāt .

he kuṇḍa , he pīṭha .

nivṛtte api apṛktādhikāre amaḥ lopaḥ na prāpnoti .

na hi lopaḥ sarvāpahārī .

mā bhūt sarvasya lopaḥ .

alaḥ antyasya vidhayaḥ bhavanti iti antyasya lope kṛte dvayoḥ akārayoḥ pararūpeṇa siddham rūpam syāt he kuṇḍa , he pīṭha iti .

yadi etat labhyeta kṛtam syāt .

tat tu na labhyate .

kim kāraṇam .

atra hi tasmāt iti uttarasya ādeḥ parasya iti akārasya lopaḥ prāpnoti .

akāralope ca sati makāre ataḥ dīrghaḥ yañi supi ca iti dīrghatve he kuṇḍām , he pīṭhām iti etat rūpam prasajyeta .

evam tarhi halaḥ lopaḥ sambuddhilopaḥ .

tat halgrahaṇam kartavyam .

na kartavyam .

prakṛtam anuvartate .

kva prakṛtam .

halṅyābbhyaḥ dīrghāt sutisi apṛktam hal iti .

tat vai prathamānirdiṣṭam ṣaṣṭhīnirdiṣṭena ca iha arthaḥ .

na eṣaḥ doṣaḥ .

eṅ hrasvāt iti eṣā pañcamī hal iti asyāḥ prathamāyāḥ ṣaṣṭhīm prakalpayiṣyati tasmāt iti uttarasya iti .

evam api prathamayoḥ pūrvasavarṇadīrghatve kṛte he pīṭhā iti etat rūpam prasajyeta .

ami pūrvatvam atra bādhakam bhaviṣyati .

ami iti ucyate na ca atra amam paśyāmaḥ .

ekadeśavikṛtam ananyavat bhavati iti .

atha vā idam iha sampradhāryam .

sambuddhilopaḥ kriyatām ekādeśaḥ iti .

kim atra kartavyam .

paratvāt ekādeśaḥ .

evam api ekādeśe kṛte vyapavargābhāvāt sambuddhilopaḥ na prāpnoti .

antādivadbhāvena vyapavargaḥ bhaviṣyati .

ubhayataḥ āśraye na antādivat .

na ubhayataḥ āśrayaḥ kariṣyate .

katham .

na evam vijñāyate .

hrasvāt uttarasyāḥ sambuddheḥ lopaḥ bhavati iti .

katham tarhi .

hrasvāt uttarasya halaḥ lopaḥ bhavati saḥ cet sambuddheḥ iti .

saḥ tarhi pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

na vaktavyaḥ .

uktam vā .

kim uktam .

siddham anunāsikopadhatvāt iti .

evam api dalopaḥ sādhīyaḥ prāpnoti .

dukkaraṇāt vā .

atha vā duk ḍatarādīnām iti vakṣyāmi .

ḍitkaraṇāt vā .

atha vā ḍit ayam śabdaḥ kariṣyate .

saḥ tarhi ḍakāraḥ kartavyaḥ .

na kartavyaḥ .

kriyate nyāse eva .

dviḍakāraḥ nirdeśaḥ adḍ ḍatarādibhyaḥ iti .

evam api lopaḥ prāpnoti .

vihitaviśeṣaṇam hrasvagrahaṇam .

yasmāt hrasvāt sambuddhiḥ vihitā iti .