kim punaḥ ayam paryudāsaḥ : yat anyat śitaḥ iti āhosvit prasajya ayam pratiṣedhaḥ : śiti na iti .
kaḥ ca atra viśeṣaḥ .
aśiti ekādeśe pratiṣedhaḥ ādivattvāt .
aśiti ekādeśe pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : glāyanti mlayanti .
kim kāraṇam .
ādivattvāt .
śidaśitoḥ ekādeśaḥ ādivat syāt .
asti anyat śitaḥ iti kṛtvā āttvam prāpnoti .
pratyayavidhiḥ .
pratyayavidhiḥ ca na sidhyati .
suglaḥ sumlaḥ .
ākārāntalakṣaṇaḥ pratyayavidhiḥ na prāpnoti .
aniṣṭasya pratyayasya śravaṇam prasajyeta .
abhyāsarūpam ca .
abhyāsarūpam ca na sidhyati : jagle mamle .
ivarṇābhyāsatā prāpnoti .
ayavāyāvām pratiṣedhaḥ ca .
ayavāyāvām ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : glai : glānīyam , mlai : mlānīyam , veñ : vānīyam , śo : niśāmīyam : paratvāt āyādayaḥ prāpnuvanti .
astu tarhi prasajya pratiṣedhaḥ śiti na iti .
śiti pratiṣedhe ślulukoḥ upasaṅkhyānam rarīdhvam trādhvam śiśīte .
śiti pratiṣedhe ślulukoḥ upasaṅkhyānam kartavyam .
divaḥ naḥ vṛṣṭim marutaḥ rarīdhvam .
luk .
trādhvam naḥ devā nijuraḥ vṛkasya .
śiśīte śṛṅge rakṣase vinikṣe .
na eṣaḥ doṣaḥ .
iha tāvat divaḥ naḥ vṛṣṭim marutaḥ rarīdhvam iti .
na etat rai iti asya rūpam .
kasya tarhi .
rāteḥ dānakarmaṇaḥ .
śiśīte śṛṅge iti na etat śyateḥ rūpam .
kasya tarhi .
śīṅaḥ .
śyatyarthaḥ vai gamyate .
kaḥ punaḥ śyateḥ arthaḥ .
śyatiḥ niśāne vartate .
śīṅ api śyatyarthe vartate .
katham punaḥ anyaḥ nāma anyasya arthe vartate .
bahvarthāḥ api dhātavaḥ bhavanti iti .
tat yathā .
vapiḥ prakiraṇe dṛṣṭaḥ chedane ca api vartate .
keśān vapati iti .
īḍiḥ studicodanāyācñāsu dṛṣṭaḥ īraṇe ca api vartate .
agniḥ vai itaḥ vṛṣṭim īṭṭe .
marutaḥ amutaḥ cyāvayanti .
karotiḥ ayam abhūtaprādurbhāve dṛṣṭaḥ nirmalīkaraṇe ca api vartate .
pṛṣṭham kuru .
pādau kuru .
unmṛdāna iti gamyate .
nikṣepaṇe ca api dṛśyate .
kaṭe kuru .
ghaṭe kuru .
aśmānam itaḥ kuru .
sthāpaya iti gamyate .
sarveṣām eva parihāraḥ .
śiti iti ucyate na ca atra śitam paśyāmaḥ .
pratyayalakṣaṇena .
na lumatā tasmin iti pratyayalakṣaṇapratiṣedhaḥ .
trādhvam iti luṅi eṣaḥ vyatyayena bhaviṣyati .
atha vā punaḥ astu paryudāsaḥ .
nanu ca uktam aśiti ekādeśe pratiṣedhaḥ ādivattvāt iti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
ekādeśaḥ pūrvavidhau sthānivat bhavati iti sthānivadbhāvāt vyavadhānam .
yat api pratyayavidhiḥ iti .
ācāryapravṛttiḥ jñāpayati bhavati ejantebhyaḥ ākārāntalakṣaṇaḥ pratyayavidhiḥ iti yat ayam hvāvāmaḥ ca iti aṇam kabādhanārtham śāsti .
yat api abhyāsarūpam iti : pratyākhyāyate saḥ yogaḥ .
atha api kriyate evam api na doṣaḥ .
katham .
liṭi iti anuvartate .
dvilakārakaḥ ca ayam nirdeśaḥ : liṭi lakārādau iti .
evam ca kṛtvā saḥ api adoṣaḥ bhavati yat uktam āttve eśi upasaṅkhyānam iti .
yat api uktam ayavāyāvām pratiṣedhaḥ ca iti .
śiti pratiṣedhaḥ jñāpakaḥ na ayādayaḥ āttvam bādhante iti .