Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.1.37.2
na samprasāraṇe samprasāraṇam
Aṣṭādhyāyī 6.1.37
Vṛtti Patañjali

atha samprasāraṇam iti vartamāne punaḥ samprasāraṇagrahaṇam kimartham .

prasāraṇaprakaraṇe punaḥ prasāraṇagrahaṇam ataḥ anyatra prasāraṇapratiṣedhārtham .

samprasāraṇaprakaraṇe punaḥ prasāraṇagrahaṇe (R: samprasāraṇagrahaṇe) etat prayojanam .

videśastham api yat samprasāraṇam tasya api pratiṣedhaḥ yathā syāt .

vyathaḥ liṭi .

vivyathe .

na etat asti prayojanam .

halādiśeṣāpavādaḥ atra samprasāraṇam .

idam tarhi śvayuvamaghonām ataddhite .

yūnā , yūne .

ucyamāne api etasmin na sidhyati .

kim kāraṇam .

ukāreṇa vyavadhānāt .

ekādeśe kṛte na asti vyavadhānam .

ekādeśaḥ pūrvavidhau sthānivat bhavati iti sthānivadbhāvāt vyavadhānam eva .

evam tarhi

samānāṅgagrahaṇam ca .

samānāṅgagrahaṇam ca kartavyam .

na samprasāraṇe samprasāraṇam samānāṅge iti vaktavyam .

tatra upoṣuṣi doṣaḥ .

tatra upoṣuṣi doṣaḥ bhavati .

na vā yasya aṅgasya prasāraṇaprāptiḥ tasmin prāptipratiṣedhāt .

na vā eṣaḥ doṣaḥ .

kim kāraṇam yasya aṅgasya prasāraṇaprāptiḥ tasmin dvitīyā yā prāptiḥ sā pratiṣidhyate .

atra ca vasiḥ kvasau aṅgam kvasantam punaḥ vibhaktau .

atha vā yasya aṅgasya prasāraṇaprāptiḥ iti anena kim kriyate .

yāvat brūyāt prasaktasya anabhinirvṛttasya pratiṣedhena nivṛttiḥ śakyā kartum iti .

atra ca yadā vaseḥ na tadā kvasoḥ yadā ca kvasoḥ abhinirvṛttam tadā vaseḥ bhavati .

atha vā yasya aṅgasya prasāraṇaprāptiḥ iti anena kim kriyate .

yāvat brūyāt asiddham bahiraṅgam antaraṅge iti .

asiddhatvāt bahiraṅgalakṣaṇasya vasausamprasāraṇasya antaraṅgalakṣaṇaḥ pratiṣedhaḥ na bhaviṣyati .