Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.1.17.3
liṭy abhyāsasya+ubhayeṣām
Aṣṭādhyāyī 6.1.17
Vṛtti Patañjali

abhyāsasamprasāraṇam halādiśeṣāt vipratiṣedhena .

abhyāsasamprasāraṇam halādiśeṣāt bhavati [bhavati halādiśeṣāt : R] vipratiṣedhena .

abhyāsasamprasāraṇasya avakāśaḥ : iyāja, uvāpa .

halādiśeṣasya avakāśaḥ : bibhidatuḥ , bibhiduḥ .

iha ubhayam prāpnoti vivyādha , vivyadhitha .

abhyāsasamprasāraṇam bhavati pūrvavipratiṣedhena .

saḥ tarhi pūrvavipratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

na vā samprasāraṇāśrayabalīyastvāt anyatra api .

na vā vaktavyaḥ .

kim kāraṇam .

samprasāraṇāśrayabalīyastvāt anyatra api .

samprasāraṇam samprasāraṇāśrayam ca balīyaḥ bhavati iti vaktavyam .

anyatra api na avaśyam iha eva vaktavyam .

kim prayojanam .

prayojanam ramāllopeyiaṅyaṇaḥ .

ram .

bhṛṣṭaḥ, bhṛṣṭavān .

samprasāraṇam ca prāpnoti rambhāvaḥ ca .

paratvāt rambhāvaḥ syāt .

samprasāraṇam balīyaḥ bhavati iti vaktavyam samprasāraṇam yathā syāt .

ram .

āllopaḥ .

juhuvatuḥ , juhuvuḥ .

samprasāraṇam ca prāpnoti āllopaḥ ca .

paratvāt āllopaḥ syāt .

samprasāraṇam balīyaḥ bhavati iti vaktavyam samprasāraṇam yathā syāt .

samprasāraṇe kṛte pūrvatvam ca prāpnoti āllopaḥ ca .

paratvāt āllopaḥ syāt .

samprasāraṇāśrayam balīyaḥ bhavati iti vaktavyam pūrvatvam yathā syāt .

iyaṅ .

śuśuvatuḥ , śuśuvuḥ .

samprasāraṇam ca prāpnoti iyaṅādeśaḥ ca .

paratvāt iyaṅādeśaḥ syāt .

samprasāraṇam balīyaḥ bhavati iti vaktavyam samprasāraṇam yathā syāt .

yaṇ .

samprasāraṇe kṛte pūrvatvam ca prāpnoti yaṇādeśaḥ ca .

paratvāt yaṇādeśaḥ syāt .

samprasāraṇāśrayam balīyaḥ bhavati iti vaktavyam pūrvatvam yathā syāt .

iyaṅ .

na etāni santi prayojanāni .

yat tāvat ucyate ram iti idam iha sampradhāryam : rambhāvaḥ kriyatām samprasāraṇam iti .

kim atra kartavyam .

paratvāt rambhāvaḥ .

nityam samprasāraṇam .

kṛte api rambhābe prāpnoti akṛte api .

rambhāvaḥ api nityaḥ .

kṛte api samprasāraṇe prāpnoti akṛte api .

katham .

yaḥ asau ṛkāre rephaḥ tasya ca upadhāyāḥ ca prāpnoti .

anityaḥ rambhāvaḥ .

na hi kṛte samprasāraṇe prāpnoti .

kim kāraṇam .

upadeśe iti vartate .

tat ca avaśyam upadeśagrahaṇam anuvartyam barībhṛjyate iti evamartham .

āllopeyaṅyaṇaḥ iti .

nityam samprasāraṇam .

antaraṅgam pūrvatvam .

tat etat ananyārtham samprasāraṇāśrayam balīyaḥ bhavati iti vaktavyam pūrvavipratiṣedhaḥ vā vaktavyaḥ .

ubhayam na vaktavyam .

uktam atra ubhayeṣāṅgrahaṇasya prayojanam ubhayeṣām abhyāsasya samprasāraṇam eva yathā syāt .

yat anyat prāpnoti tat mā bhūt iti .