ekācaḥ iti kim ayam bahuvrīhiḥ .
ekaḥ ac asmin saḥ ekāc .
ekācaḥ iti .
āhosvit tatpuruṣaḥ ayam samānādhikaraṇaḥ .
ekaḥ ac ekāc .
ekācaḥ .
kim ca ataḥ .
yadi bahuvrīhiḥ siddham papāca papāṭha .
iyāya .
āra iti na sidhyati .
atha tatpuruṣaḥ samānādhikaraṇaḥ siddham iyāya .
āra iti .
papāca papāṭha iti na sidhyati .
ataḥ uttaram paṭhati .
ekācaḥ dve prathamasya iti bahuvrīhinirdeśaḥ .
ekācaḥ dve prathamasya iti bahuvrīhinirdeśaḥ ayam .
ekavarṇeṣu katham .
ekavarṇeṣu vyapadeśivadvacanāt .
vyapadeśivat ekasmin kāryam bhavati iti vaktavyam .
evam ekavarṇeṣu dvirvacanam bhaviṣyati .
ekācaḥ dve bhavataḥ iti ucyate .
tatra na jñāyate kasya ekācaḥ dve bhavataḥ iti .
vakṣyati liṭi dhātoḥ anabhyāsasya iti .
tena dhātoḥ ekācaḥ iti vijñāyate .
yadi dhātoḥ ekācaḥ siddham papāca papāṭha .
jajāgāra puputrīyiṣati iti na sidhyati .
dhātoḥ iti na eṣā ekācsamānādhikaraṇā ṣaṣṭhī .
dhātoḥ ekācaḥ iti .
kim tarhi avayavayogā eṣā ṣaṣṭhī .
dhātoḥ yaḥ ekāc avayavaḥ iti .
avayavayogā eṣā ṣaṣṭhī iti cet siddham jajāgāra puputrīyiṣati iti .
papāca papāṭha iti na sidhyati .
eṣaḥ api vyapadeśivadbhāvena dhātoḥ ekāc avayavaḥ bhavati .
ekācaḥ dve prathamasya iti ucyate .
tena yatra eva prathamaḥ ca aprathamaḥ ca tatra dvirvacanam syāt .
jajāgāra puputrīyiṣati iti .
papāca papāṭha iti atra na syāt .
prathamatve ca .
prathamatve ca kim .
vyapadeśivadvacanāt siddham iti eva .
saḥ tarhi vyapadeśivadbhāvaḥ vaktavyaḥ .
na vaktavyaḥ .
uktam vā .
kim uktam .
tatra vyapadeśivadvacanam .
ekācaḥ dve prathamārtham .
ṣatve ca ādeśasampratyayārtham .
avacanāt lokavijñānāt siddham iti eva .
yogavibhāgaḥ vā .
atha vā yogavibhāgaḥ kariṣyate .
ekācaḥ dve bhavataḥ .
kimarthaḥ yogavibhāgaḥ .
ekājmātrasya dvirvacanārthaḥ .
ekājmātrayta dvirvacanam yathā syāt .
iyāya papāca .
tataḥ prathamasya .
prathamasya ekācaḥ dve bhavataḥ .
idam idānīm kimartham .
niyamāṛtham .
yatra prathamaḥ ca aprathamaḥ ca asti tatra prathamasya ekācaḥ dvirvacanam yathā syāt .
aprathamasya mā bhūt .
jajāgāra puputrīyiṣati iti .
ekācaḥ avayavaikāctvāt avayavānām dvirvacanaprasaṅgaḥ .
ekācaḥ avayavaikāctvāt avayavānām dvirvacanam prāpnoti .
nenijati iti atra nijśabdaḥ api ekāc ijśabdaḥ api ekāc ikāraḥ api ekāc niśabdaḥ api .
tatra nijśabdasya dvirvacane rūpam siddham doṣāḥ ca na santi .
ijśabdasya dvirvacane rūpam na sidhyati doṣāḥ ca na santi .
ikārasya dvirvacane rūpam na sidhati doṣāḥ ca na santi .
niśabdasya dvirvacane rūpam siddham doṣāḥ tu santi .
tatra kaḥ doṣaḥ .
tatra jusbhāvavacanam .
tatra jusbhāvaḥ vaktavyaḥ .
anenijuḥ .
paryaveviṣuḥ .
abhyastāt jheḥ jusbhāvaḥ bhavati iti jusbhāvaḥ na prāpnoti jakāreṇavyavadhānāt .
svaraḥ ca .
svaraḥ ca na sidhyati .
nenijati .
yat pariveviṣati iti .
abhyastānām ādiḥ udāttaḥ bhavati ajādau lasārvadhātuke iti eṣaḥ svaraḥ na prāpnoti .
adbhāvaḥ ca .
adbhāvaḥ ca na sidhyati .
nenijati .
pariveviṣati iti .
abhyastāt iti adbhāvaḥ na prāpnoti .
numpratiṣedhaḥ ca .
numpratiṣedhaḥ ca na sidhyati .
nenijat .
pariveviṣat .
na abhyāstāt śatuḥ it numpratiṣedhaḥ na prāpnoti jakāreṇavyavadhānāt .
śāstrahāniḥ ca .
śāstrahāniḥ ca bhavati .
samudāyaikācaḥ śāstram hīyate .
siddham tu tatsamudāyaikāctvāt śāstrāhāneḥ .
siddham etat .
katham .
tatsamudāyaikāctvāt .
kim idam tatsamudāyaikāctvāt iti .
tasya samudāyaḥ tatsamudāyaḥ .
ekājbhāvaḥ ekāctvam .
tatsamudāyasya ekāctvam tatsamudāyaikāctvam .
tatsamudāyaikāctvāt .
tatsamudāyaikācaḥ dvirvacanam bhaviṣyati .
kutaḥ .
śāstrāhāneḥ .
evam hi śāstram ahīnam bhavati .
nanu ca samudāyaikācaḥ dvirvacane kriyamāṇe api avayavaikācaḥ śāstram hīyate .
na hīyate .
kim kāraṇam .
avayavātmakatvāt samudāyasya .
avayavātmakaḥ samudāyaḥ .
abhyantaraḥ hi samudāye avayavaḥ .
tat yathā vṛkṣaḥ pracalan sahāvayavaiḥ pracalati .
tatra bahuvrīhinirdeśe anackasya dvirvacanam anyapadārthatvāt .
tatra bahuvrīhinirdeśe anackasya dvirvacanam prāpnoti .
āṭatuḥ .
āṭuḥ .
kim kāraṇam .
anyapadārthatvāt bahuvrīheḥ .
anyapadārthe bahuvrīhiḥ vartate .
tena yat anyat acaḥ tasya dvirvacanam syāt .
tat yathā citraguḥ ānīyatām iti ukte yasya tāḥ gāvaḥ santi saḥ ānīyate na gāvaḥ .
siddham tu tadguṇasaṃvijñānāt pāṇineḥ yathā loke .
siddham etat .
katham .
tadguṇasaṃvijñānāt bhagavataḥ pāṇineḥ ācāryasya yathā loke .
loke śuklavāsasam ānaya .
lohitoṣṇīṣāḥ pracaranti iti .
tadguṇaḥ ānīyate tadguṇāḥ ca pracaranti .
evam iha api .