Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 5 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 5.4.7
aṣaḍakṣa-āśitaṅgv-alaṅkarma-alampuruṣa-adhyuttarapadāt khaḥ
Aṣṭādhyāyī 5.4.7
Vṛtti Patañjali

adhyuttarapadāt pratyayavidhānānupapattiḥ vigrahābhāvāt .

adhyuttarapadāt pratyayavidheḥ anupapattiḥ .

kim kāraṇam .

vigrahābhāvāt .

vigrahapūrvikā taddhitotpattiḥ .

na ca adhyuttarapadena vigrahaḥ dṛśyate .

tasmāt tatra idam iti sadhīnar .

tasmāt tatra idam iti sadhīnar pratyayaḥ vaktavyaḥ .

rājani idam rājādhīnam .

yadi sadhīnar kriyate sakārasya itsañjñā na prāpnoti .

iha ca śryadhīnaḥ bhrvadhīnaḥ iti aṅgasya iti iyaṅuvaṅau syātām .

sūtram ca bhidyate .

yathānyāsam eva astu .

nanu ca uktam adhyuttarapadāt pratyayavidhānānupapattiḥ vigrahābhāvāt iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

asti kāraṇam yena atra vigrahaḥ na bhavati .

kim kāraṇam .

nityapratyayaḥ ayam .

ke punaḥ nityapratyayāḥ .

tamādayaḥ prāk kanaḥ ñyādayaḥ prāk vunaḥ āmādayaḥ prāk mayaṭaḥ bṛhatījātyantāḥ samāsāntāḥ ca iti .

evam tarhi na ayam pratyayavidhiḥ upālabhyate .

kim tarhi .

prakṛtiḥ upālabhyate .

adhyuttarapadā prakṛtiḥ na asti .

kim kāraṇam .

vigrahābhāvāt .

vigrahapūrvikā samāsavṛttiḥ .

na ca adhinā vigrahaḥ dṛśyate .

evam tarhi bahuvrīhiḥ bhaviṣyati .

kim kṛtam bhavati .

bhavati vai kaḥ cit asvapadavigrahaḥ api bahuvrīhiḥ .

tat yathā śobhanam mukham asyāḥ sumukhī iti .

na evam śakyam .

iha hi mahadadhīnam iti āttvakapau prasajyeyātām .

evam tarhi avyayībhāvaḥ bhaviṣyati .

evam api adheḥ pūrvanipātaḥ prāpnoti .

rājadantādiṣu pāṭhaḥ kariṣyate .

atha vā saptamīsamāsaḥ ayam .

adhiḥ śauṇḍādiṣu paṭhyate .