īṣadasamāptaukriyāpradhānatvāt liṅgavacanānupapattiḥ .
īṣadasamāptau kriyāpradhānatvāt liṅgavacanayoḥ anupapattiḥ .
paṭukalpaḥ .
paṭukalpau .
paṭukalpāḥ iti .
ekaḥ ayam arthaḥ īṣadasamāptiḥ nāma .
tasya ekatvāt ekavacanam prāpnoti .
prakṛtyarthaviśeṣaṇatvād siddham .
siddham etat .
katham .
na ayam pratyayārthaḥ .
kim tarhi prakṛtyarthaviśeṣaṇam etat .
īṣadasamāptau yat prātipadikam vartate tasmāt kalpabādayaḥ bhavanti .
kasmin arthe .
svārthe iti .
svārthikāḥ ca prakṛtitaḥ liṅgavacanāni anuvartante .
prakṛtyarthe cet liṅgavacanānupapattiḥ .
prakṛtyarthe cet liṅgavacanayoḥ anupapattiḥ .
guḍakalpā drākṣā .
tailakalpā prasannā .
payaskalpā yavāgūḥ iti .
siddham tu tatsambandhe uttarapadārthe pratyayavacanāt .
siddham etat .
katham .
tatsambandhe īṣadasamāptisambandhe uttarapadārthe pratyayaḥ bhavati iti vaktavyam .
sidhyati .
sūtram tarhi bhidyate .
yathānyāsam eva astu .
nanu ca uktam īṣadasamāptaukriyāpradhānatvāt liṅgavacanānupapattiḥ iti .
parihṛtam etat prakṛtyarthaviśeṣaṇatvād siddham iti .
nanu ca uktam prakṛtyarthe cet liṅgavacanānupapattiḥ iti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
ācāryapravṛttiḥ jñāpayati svārthikāḥ ativartante api liṅgavacanāni iti yat ayam ṇacaḥ striyām añ iti strīgrahaṇam karoti .
yadi etat jñāpyate bahuguḍaḥ drākṣā .
bahutailam prasannā .
bahupayaḥ yavāgūḥ iti atra api prāpnoti .
na api ativartante .
kim punaḥ iha udāharaṇam .
paṭukalpaḥ .
mṛdukalpaḥ iti .
na etat asti .
nirjñātasya arthasya samāptiḥ vā bhavati visamāptiḥ vā guṇaḥ ca anirjñātaḥ .
idam tarhi .
guḍakalpā drākṣā .
tailakalpā prasannā .
payaskalpā yavāgūḥ iti .
dravyam api anirjñātam .
idam tarhi .
kṛtakalpam .
bhuktakalpam .
pītakalpam iti .
ktāntāt pratyayavidhānānupapattiḥ ktasya bhūtakālalakṣaṇatvāt kalpādīnām ca asamāptivacanāt .
ktāntāt pratyayavidhāneḥ anupapattiḥ .
kim kāraṇam .
ktasya bhūtakālalakṣaṇatvāt .
bhūtakālalakṣaṇaḥ ktaḥ .
kalpādīnām ca asamāptivacanāt .
visamāptivacanāḥ ca kalpādayaḥ .
na ca asti sambhavaḥ yat bhūtakālaḥ ca syāt asamāptiḥ ca iti .
siddham tu āśaṃsāyām bhūtavadvacanāt .
siddham etat .
katham .
āśaṃsāyām bhūtavat ca iti evam atra ktaḥ bhaviṣyati .
idam ca api udāharaṇam paṭukalpaḥ .
mṛdukalpaḥ iti .
nanu ca uktam nirjñātasya arthasya samāptiḥ vā bhavati visamāptiḥ vā guṇaḥ ca anirjñātaḥ iti .
lokataḥ vyavahāram dṛṣṭvā guṇasya nirjñānam .
tat yathā paṭuḥ ayam brāhmaṇaḥ iti ucyate yaḥ laghunā upāyena athān sādhayati .
paṭukalpaḥ ayam iti ucyati yaḥ na tathā sādhayati .
idam ca api udāharaṇam guḍakalpā drākṣā .
tailakalpā prasannā .
payaskalpā yavāgūḥ iti .
nanu ca uktam dravyam api anirjñātam iti .
lokataḥ dravyam api nirjñātam .