Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 5 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 5.3.66.1
praśaṃsāyāṃ rūpap
Aṣṭādhyāyī 5.3.66
Vṛtti Patañjali

strīliṅgena nirdeśaḥ kriyate ekavacanāntena ca .

tena strīliṅgāt eva utpattiḥ syāt ekavacanāntāt ca .

punnapuṃsakaliṅgāt dvivacanabahuvacanāntāt ca na syāt .

na eṣaḥ doṣaḥ .

na ayam pratyayārthaḥ .

kim tarhi .

prakṛtyarthaviśeṣaṇam etat .

praśaṃsāyām yat prātipadikam vartate tasmāt rūpap bhavati .

kasmin arthe .

svārthe iti .

svārthikāḥ ca prakṛtitaḥ liṅgavacanāni anuvartante .

prakṛteḥ liṅgavacanābhāvāt tiṅprakṛteḥ ambhāvavacanam .

prakṛteḥ liṅgavacanābhāvāt tiṅprakṛteḥ rūpapaḥ ambhāvaḥ vaktavyaḥ .

pacatirūpam .

pacatorūpam .

pacantirūpam iti .

siddham tu kriyāpradhānatvāt .

siddham etat .

katham .

kriyāpradhānatvāt .

kriyāpradhānam ākhyātam ekā ca kriyā .

dravyapradhānam nāma .

katham punaḥ jñayate kriyāpradhānam ākhyātam bhavati dravyapradhānam nāma iti .

yat kriyām pṛṣṭaḥ tiṅā ācaṣṭe .

kim devadattaḥ karoti .

pacati iti .

dravyam pṛṣṭaḥ kṛtā ācaṣṭe .

kataraḥ devadattaḥ .

yaḥ kārakaḥ hārakaḥ iti .

yadi tarhi ekā kriyā dvivacanabahuvacanāni na sidyanti .

pacataḥ .

pacanti iti .

na etāni kriyāpekṣāṇi .

kim tarhi sādhanāpekṣāṇi .

iha api tarhi prāpnuvanti .

pacatirūpam .

pacatorūpam .

pacantirūpam iti .

tiṅā uktatvāt tasya abhisambandhasya na bhaviṣyati .

ekavacanam api tarhi na prāpnoti .

samayāt bhaviṣyati .

dvivacanabahuvacanāni api tarhi samayāt prāpnuvanti .

evam tarhi ekavacanam utsargaḥ kariṣyate .

tasya dvibahvoḥ dvivacanabahuvacane apavāvau bhaviṣyataḥ .

evam api napuṃsakatvam vaktavyam .

na vaktavyam .

liṅgam aśiṣyam lokāśrayatvāt liṅgasya .