atiśāyane iti ucyate .
kim idam atiśāyane iti .
deśyāḥ sūtranibandhāḥ kriyante .
yāvat brūyāt prakarṣe atiśaye iti tāvat atiśāyane iti .
kasya punaḥ prakarṣe pratyayaḥ utpadyate .
ṅyāpprātipadikāt iti vartate .
ṅyāpprātipadikasya prakarṣe .
ṅyāpprātipadikam vai śabdaḥ na ca śabdasya prakarṣāpakarṣau staḥ .
śabde asambhavāt arthe kāryam vijñāsyate .
kaḥ punaḥ ṅyāpprātipadikārthaḥ .
dravyam .
na vai dravyasaya prakarṣe iṣyate .
evam tarhi guṇaḥ .
evam api guṇagrahaṇam kartavyam .
dravyam api ṅyāpprātipadikārthaḥ guṇaḥ api .
tatra kutaḥ etat guṇasya prakarṣe bhaviṣyati na punaḥ dravyasya prakarṣe iti .
kriyamāṇe ca api guṇagrahaṇe samānaguṇagrahaṇam kartavyam śuklāt kṛṣṇe mā bhūt iti .
na tarhi idānīm idam bhavati : adhvaryuḥ vai śreyān .
pāpīyān pratiprasthātā .
andhānām kāṇatamaḥ iti .
samānaguṇe eṣā spardhā bhavati .
adhvaryuḥ vai śreyān anyebhyaḥ praśasyebhyaḥ .
pāpīyān pratiprasthātā anyebhyaḥ pāpebhyaḥ .
andhānām kāṇatamaḥ iti kaṇiḥ ayam saukṣmye vartate .
sarve ime kim cit paśyanti .
ayam eṣām kāṇatamaḥ iti .
adūraviprakarṣe iti vaktavyam .
iha mā bhūt .
mahān sarṣapaḥ .
mahān himavān iti .
jāteḥ na iti vaktavyam .
iha mā bhūt : vṛkṣaḥ ayam plakṣaḥ ayam iti .
na tarhi idānīm idam bhavati : gotaraḥ .
gotarā .
aśvataraḥ iti .
na eṣaḥ jāteḥ prakarṣaḥ .
kasya tarhi .
guṇasya .
gauḥ ayam śakaṭam vahati .
gotararḥ ayam yaḥ śakaṭam vahati sīram ca .
gauḥ iyam yā samām samām vijāyate .
gotarā iyam yā samām samām vijāyate strīvatsā ca .
aśvaḥ ayam yaḥ catvāri yojanāni gacchati .
aśvataraḥ ayam yaḥ aṣṭau yojanāni gacchati .
tathā tiṅaḥ ca iti atra kriyāgrahaṇam kartavyam sādhanaprakarṣe mā bhūt .
na eṣaḥ doṣaḥ .
yat tāvat ucyate guṇagrahaṇam kartavyam iti .
na kartavyam .
yasya prakarṣaḥ asti tasya prakarṣe bhaviṣyati .
guṇasya ca eva prakarṣaḥ na dravyasya .
katham jñāyate .
evam hi dṛśyate loke .
iha samāne āyāme vistāre paṭasya anyaḥ arghaḥ bhavati kāśikasya anyaḥ māthurasya .
guṇāntaram khalu api śilpinaḥ utpādayamānāḥ dravyāntareṇa prakṣālayanti .
anyena śuddham dhautakam kurvanti anyena śaiphālikam anyena mādhyamikam .
yat api ucyate kriyamāṇe ca api guṇagrahaṇe samānaguṇagrahaṇam kartavyam śuklāt kṛṣṇe mā bhūt iti .
na kartavyam .
samānaguṇe eva spardhā bhavati .
nahi āḍhyābhirūpau spardhete .
vācakena khalu api utpattavyam na ca śuklāt kṛṣṇe pratyayaḥ utpadyamānaḥ vācakaḥ syāt .
yat api ucyate adūraviprakarṣe iti vaktavyam iti .
na vaktavyam .
adūraviprakarṣe eva spardhā bhavati .
na hi niṣkadhanaḥ śataniṣkadhanena spardhate .
yat api ucyate jāteḥ na iti vaktavyam iti .
na vaktavyam .
jananena yā prāpyate sā jātiḥ na ca etasya arthasya prakarṣāpakarṣau staḥ .
yat api ucyate tiṅaḥ ca iti atra kriyāgrahaṇam kartavyam sādhanaprakarṣe mā bhūt iti .
na kartavyam .
sādhanam vai dravyam na ca dravyasya prakarṣāpakarṣau staḥ .
kim punaḥ ekam śauklyam āhosvit nānā .
kim ca ataḥ .
yadi ekam prakarṣaḥ na upapadyate .
na hi tena eva tasya prakarṣaḥ bhavati .
atha nānā samānaguṇagrahaṇam kartavyam śuklāt kṛṣṇe mā bhūt iti .
asti ekam śauklyam tat tu viśeṣavat .
kiṅkṛtaḥ viśeṣaḥ .
alpatvamahattvakṛtaḥ .
atha vā punaḥ astu ekam nirviśeṣam ca .
nanu ca uktam prakarṣaḥ na upapadyate .
na hi tena eva tasya prakarṣaḥ bhavati iti .
guṇāntareṇa pracchādāt prakarṣaḥ bhaviṣyati .
atha vā punaḥ astu nānā .
nanu ca uktam samānaguṇagrahaṇam kartavyam śuklāt kṛṣṇe mā bhūt iti .
na kartavyam .
samānaguṇe eva spardhā bhavati .
nahi āḍhyābhirūpau spardhete .
vācakena khalu api utpattavyam na ca śuklāt kṛṣṇe pratyayaḥ utpadyamānaḥ vācakaḥ syāt .