kimartham imau arthau ubhau nirdiśyete : asya asmin iti na yat yasya bhavati tasmin api tat bhavati yat ca yasmin bhavati tat tasya api bhavati .
na etayoḥ āvaśyakaḥ samāveśaḥ .
bhavanti hi devadattasya gāvaḥ na ca tāḥ tasmin ādhṛtāḥ bhavanti .
bhavanti ca parvate vṛkṣāḥ na ca te tasya bhavanti .
atha astigrahaṇam kimartham .
sattāyām arthe pratyayaḥ yathā syāt .
na etat asti prayojanam .
na sattām padārthaḥ vyabhicarati .
idam tarhi prayojanam : sampratisattāyām yathā syāt , bhūtabhaviṣyatsattāyām mā bhūt : gāvaḥ asya āsan .
gāvaḥ asya bhavitāraḥ iti .
na tarhi idānīm idam bhavati : gomān āsīt .
gomān bhavitā iti .
bhavati na tu etasmin vākye .
yadi etasmin vākye syāt yathā iha asteḥ prayogaḥ na bhavati gomān yavamān iti evam iha api na syāt : gomān āsīt .
gomān bhavitā iti .
sati api asteḥ prayoge yathā iha bahuvacanam śrūyate gāvaḥ asya āsan gāvaḥ asya bhavitāraḥ evam iha api syāt .
gomān āsīt .
gomān bhavitā iti .
kā tarhi iyam vācoyuktiḥ .
gomān āsīt .
gomān bhavitā iti .
eṣā eṣā vācoyuktiḥ .
na eṣā gavām sattā kathyate .
kim tarhi .
gomatsattā eṣā kathyate .
asti atra vartamānakālaḥ astiḥ .
katham tarhi bhūtabhaviṣyatsattā gamyate .
dhātusambandhe pratyayāḥ iti .
idam tarhi prayojanam .
astiyuktāt yathā syāt .
anantarādiyuktāt mā bhūt iti .
gāvaḥ asya anantarāḥ .
gāvaḥ asya samīpe iti .
atha kriyamāṇe api astrigrahaṇe iha kasmāt na bhavati .
gāvaḥ asya santi anantarāḥ .
gāvaḥ asya santi samīpe iti .
asāmarthyāt .
katham asāmarthyam .
sāpekṣam asarmartham bhavati iti .
yathā eva tarhi kriyamāṇe astrigrahaṇe asāmarthyāt anantarādiṣu na bhavanti evam akriyamāṇe api na bhaviṣyati .
asti atra viśeṣaḥ .
kriyamāṇe astrigrahaṇe na antareṇa tṛtīyasya padasya prayogam antarādayaḥ arthāḥ gamyante .
akriyamāṇe punaḥ astrigrahaṇe antareṇa api tṛtīyasya padasya prayogam antarādayaḥ arthāḥ gamyante .