Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 5 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 5.2.94.1
tad asya asty asminn iti matup
Aṣṭādhyāyī 5.2.94
Vṛtti Patañjali

kimartham imau arthau ubhau nirdiśyete : asya asmin iti na yat yasya bhavati tasmin api tat bhavati yat ca yasmin bhavati tat tasya api bhavati .

na etayoḥ āvaśyakaḥ samāveśaḥ .

bhavanti hi devadattasya gāvaḥ na ca tāḥ tasmin ādhṛtāḥ bhavanti .

bhavanti ca parvate vṛkṣāḥ na ca te tasya bhavanti .

atha astigrahaṇam kimartham .

sattāyām arthe pratyayaḥ yathā syāt .

na etat asti prayojanam .

na sattām padārthaḥ vyabhicarati .

idam tarhi prayojanam : sampratisattāyām yathā syāt , bhūtabhaviṣyatsattāyām mā bhūt : gāvaḥ asya āsan .

gāvaḥ asya bhavitāraḥ iti .

na tarhi idānīm idam bhavati : gomān āsīt .

gomān bhavitā iti .

bhavati na tu etasmin vākye .

yadi etasmin vākye syāt yathā iha asteḥ prayogaḥ na bhavati gomān yavamān iti evam iha api na syāt : gomān āsīt .

gomān bhavitā iti .

sati api asteḥ prayoge yathā iha bahuvacanam śrūyate gāvaḥ asya āsan gāvaḥ asya bhavitāraḥ evam iha api syāt .

gomān āsīt .

gomān bhavitā iti .

kā tarhi iyam vācoyuktiḥ .

gomān āsīt .

gomān bhavitā iti .

eṣā eṣā vācoyuktiḥ .

na eṣā gavām sattā kathyate .

kim tarhi .

gomatsattā eṣā kathyate .

asti atra vartamānakālaḥ astiḥ .

katham tarhi bhūtabhaviṣyatsattā gamyate .

dhātusambandhe pratyayāḥ iti .

idam tarhi prayojanam .

astiyuktāt yathā syāt .

anantarādiyuktāt mā bhūt iti .

gāvaḥ asya anantarāḥ .

gāvaḥ asya samīpe iti .

atha kriyamāṇe api astrigrahaṇe iha kasmāt na bhavati .

gāvaḥ asya santi anantarāḥ .

gāvaḥ asya santi samīpe iti .

asāmarthyāt .

katham asāmarthyam .

sāpekṣam asarmartham bhavati iti .

yathā eva tarhi kriyamāṇe astrigrahaṇe asāmarthyāt anantarādiṣu na bhavanti evam akriyamāṇe api na bhaviṣyati .

asti atra viśeṣaḥ .

kriyamāṇe astrigrahaṇe na antareṇa tṛtīyasya padasya prayogam antarādayaḥ arthāḥ gamyante .

akriyamāṇe punaḥ astrigrahaṇe antareṇa api tṛtīyasya padasya prayogam antarādayaḥ arthāḥ gamyante .