Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 5 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 5.2.47
saṅkhyāyā guṇasya nimāne mayaṭ
Aṣṭādhyāyī 5.2.47
Vṛtti Patañjali

nimāne guṇini .

nimāne guṇini iti vaktavyam .

kim prayojanam .

guṇeṣu mā bhūt .

bhūyasaḥ .

bhūyasaḥ iti ca vaktavyam .

kim prayojanam .

bhūyasaḥ vācikāyāḥ saṅkhyāyāḥ utpattiḥ yathā syāt alpīyasaḥ vācikāyāḥ saṅkhyāyāḥ utpattiḥ mā bhūt iti .

ekaḥ anyataraḥ .

ekaḥ cet anyataraḥ bhavati iti vaktavyam .

iha mā bhūt .

dvau yavānām trayaḥ udaśvitaḥ iti .

samānānām .

samānānām ca iti vaktavyam .

iha mā bhūt .

ekaḥ yavānām adhyardhaḥ udaśvitaḥ iti .

tat tarhi bahu vaktavyam .

na vaktavyam .

yat tāvat ucyate .

guṇini iti vaktavyam iti .

na vaktavyam .

guṇeṣu kasmāt na bhavati .

asya iti vartate .

yat uktam bhūyasaḥ iti vaktavyam iti .

na vaktavyam .

alpīyasaḥ vācikāyāḥ saṅkhyāyāḥ utpattiḥ kasmāt na bhavati .

anabhidhānāt .

yat uktam ekaḥ cet anyataraḥ bhavati iti vaktavyam iti .

na vaktavyam .

kasmāt na bhavati dvau yavānām trayaḥ udaśvitaḥ iti .

tantram vibhaktinirdeśaḥ .

yat api ucyate samānānām ca iti vaktavyam iti .

na vaktavyam .

kasmāt na bhavati ekaḥ yavānām adhyardhaḥ udaśvitaḥ iti .

anabhidhānāt .

nimeye ca api dṛśyate .

nimeye ca api pratyayaḥ dṛśyate .

dvimayāḥ yavāḥ .

trimayāḥ .

kim punaḥ iha nimānam kim nimeyam yāvatā ubhayam tyajyate .

satyam evam etat .

kva cit tu kā cit prasṛtatarā gatiḥ bhavati .

tat yathā .

samāne tyāge dhānyam vikrīṇite yavān vikrīṇīte iti ucyate .

na kaḥ cit āha kārṣāpaṇam vikrīṇite iti .

atha vā yena adhigamyate tat nimānam .

yat adhimayate tat nimeyam .