Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 5 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 5.1.119.3
tasya bhāvas tva-talau
Aṣṭādhyāyī 5.1.119
Vṛtti Patañjali

tvatalbhyām nañsamāsaḥ pūrvavipratiṣiddham tvataloḥ svarasiddhyartham .

tvatalbhyām nañsamāsaḥ bhavati pūrvavipratiṣdhena .

kim prayojanam .

tvataloḥ svarasiddhyartham .

tvataloḥ svarasiddhiḥ yathā syāt .

tvataloḥ avakāśaḥ bhāvasya vacanam pratiṣedhasya avacanam .

brāhmaṇatvam .

brāhmṇatā .

nañsamāsasya avakāśaḥ pratiṣedhasya vacanam bhāvasya avacanam .

abrāhmaṇaḥ .

avṛṣalaḥ .

ubhayavacane ubhayam prāpnoti .

abrāhmaṇatvam .

abrāhmaṇatā .

nañsamāsaḥ bhavati pūrvavipratiṣdhena .

saḥ tarhi pūrvavipratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

na vaktavyaḥ .

na atra tvatalau prāpnutaḥ .

kim kāraṇam .

asāmarthyāt .

katham asāmarthyam .

sāpekṣam asamartham bhavati iti .

yāvatā brāhmaṇaśabdaḥ pratiṣedham apekṣate .

nañsamāsaḥ api tarhi na prāpnoti .

kim kāraṇam .

asāmarthyāt eva .

katham asāmarthyam .

sāpekṣam asamartham bhavati iti .

yāvatā brāhmaṇaśabdaḥ bhāvam apekṣate .

pradhānam tadā brāhmaṇaśabdaḥ .

bhavati ca pradhānasya sāpekṣasya api samāsaḥ .

idam tarhi prayojanam .

nañsamādāt anyaḥ bhāvavacanaḥ svarottarapadavṛddhyartham iti vakṣyati .

tatra vyavasthārtham idam vaktavyam .

vā chandasi .

vā chandasi nañsamāsaḥ vaktavyaḥ .

nirvīryatām vai yajamānaḥ āśāste apaśutām .

ayonitvāya .

aśithilatvāya .

agotām anapatyatām .

bhavet idam yuktam udāharaṇam .

ayonitvāya .

aśithilatvāya iti .

idam tu ayuktam apaśutām iti .

na hi asau samāsabhāvam āśāste .

kim tarhi .

uttarapadābhāvam āśāste .

na paśoḥ bhāvaḥ iti .

nañsamāsāt anyaḥ bhāvavacanaḥ .

nañsamāsāt anyaḥ bhāvavacanaḥ bhavati vipratiṣedhena .

kim prayojanam .

svarottarapadavṛddhyartham .

svarārtham uttarapadavṛddhyartham ca .

svarārtham tāvat .

aprathimā .

amradimā .

uttarapadavṛddhyartham .

aśauklyam .

akārṣṇyam .