Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 5 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 5.1.9.1
ātman-viśvajana-bhoga-uttarapadāt khaḥ
Aṣṭādhyāyī 5.1.9
Vṛtti Patañjali

bhogottarapadāt khavidhāne anirdeśaḥ pūrvapadārthahitatvāt .

bhogottarapadāt khavidhāne anirdeśaḥ .

agamakaḥ nirdeśaḥ anirdeśaḥ .

kim kāraṇam .

pūrvapadārthahitatvāt .

uttarapadārthapradhānaḥ tatpuruṣaḥ pūrvapadārthapradhāne ca pratyayaḥ iṣyate .

pitṛbhogāya hite prāpnoti pitre ca eva hite iṣyate .

evam tarhi bhogīnarpratyayaḥ vijñāsyate .

bhogīnar iti cet vāvacanam .

bhogīnar iti yadi pratyayaḥ vidhīyate vāvacanam kartavyam mātrīyaḥ pitrīyaḥ iti api yathā syāt .

rājācāryābhyām nityam .

rājācāryābhyām nityam iti vaktavyam .

rājabhogīnaḥ .

ācāryāt aṇatvam ca .

ācāryabhogīnaḥ .

kim bhogīnarpratyayaḥ vidhīyate iti ataḥ rājācāryābhyām nityam iti vaktavyam .

na iti āha .

sarvathā rājācāryābhyām nityam iti vaktavyam .

iha ca grāmaṇibhogīnaḥ senānibhogīnaḥ iti uttarapade iti hrasvatvam na prāpnoti .

iha ca abbhoginaḥ iti apaḥ bhi iti tatvam prāpnoti .

sūtram ca bhidyate .

yathānyāsam eva astu .

nanu ca uktam bhogottarapadāt khavidhāne anirdeśaḥ pūrvapadārthahitatvāt iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

ayam bhogaśabdaḥ asti eva dravyapadārthakaḥ .

tat yathā bhogavān ayam deśaḥ iti ucyate yasmin gāvaḥ sasnāni ca vartante .

asti kriyāpadārthakaḥ .

tat yathā bhogavān ayam brāhmaṇaḥ iti ucyate yaḥ samyak snānādīḥ kriyāḥ anubhavati .

tat yaḥ kriyāpadārthakaḥ tasya ayam grahaṇam .

yaḥ ca pitṛsthābhyaḥ kriyābhyaḥ hitaḥ sambandhāt asau pitre api hitaḥ bhavati .

yadi sambandhāt astu dravyapadārthakasya api grahaṇam .

yaḥ api hi pitṛdravyāya hitaḥ sambandhāt asau pitre hitaḥ bhavati .

atha vā bhogaśabdaḥ śarīravācī api drśyate .

tat yathā ahiḥ iva bhogaiḥ paryeti bāhum iti. ahiḥ iva śarīraiḥ iti gamyate .

evam pitṛśarīrāya hitaḥ pitṛbhogīṇaḥ iti .