Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 4 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 4.3.131
raivatika-ādibhyaś chaḥ
Aṣṭādhyāyī 4.3.131
Vṛtti Patañjali

kaupiñjalahastipadād aṇ .

kaupiñjalahastipadād aṇ vaktavyaḥ .

kaupiñjalāḥ hāstipadāḥ .

ātharvaṇikasya ikalopaḥ ca .

ātharvaṇikasya ikalopaḥ ca aṇ ca vaktavyaḥ .

ātharvaṇaḥ dharmaḥ ātharvaṇaḥ āmnāyaḥ .

idam ātharvaṇārtham ātharvaṇikārtham ca caturgrahaṇam kriyate .

vasantādiṣu atharvanśabdaḥ ātharvaṇaśabdaḥ ca paṭhyate .

ṣaṣthādhyāye prakṛtibhāvārtham grahaṇam kriyate .

idam caturtham ikalopārtham .

dvirgrahaṇam śakyam akartum .

katham .

tena proktam iti prakṛtya ṛṣibhyaḥ luk vaktavyaḥ vasiṣṭhaḥ anuvākaḥ viśvāmitraḥ anuvākaḥ iti evamartham .

tataḥ vaktavyam atharvaṇaḥ vā iti .

ten siddham atharvā ātharvaṇaḥ iti ca .

atha vasantādiṣu ātharvaṇaśabdaḥ paṭhitavyaḥ .

tatra na eva arthaḥ prakṛtibhāvāṛthena na api ikalopārthena .

yadi vasantādiṣu ātharvaṇaśabdaḥ paṭhyate atharvāṇam adhīte ātharvaṇikaḥ iti na sidhyati .

na eṣaḥ doṣaḥ .

iha asmābhiḥ traiśabdyam sādhyam .

tatra dvayoḥ śabdayoḥ samānārthayoḥ ekena vigrahaḥ aparasmāt utpattiḥ bhaviṣyati aviravikanyāyena .

tat yathā .

aveḥ māṃsam iti vigṛhya avikaśabdāt utpattiḥ bhavati .

evam ātharvaṇam adhīte iti vigṛhya ātharvaṇikaḥ iti bhaviṣyati atharvāṇam adhīte iti vigṛhya vākyam eva .

tatra abhisambandhamātram kartavyam ātharvaṇikānām iti .

na ca idānīm anyat ātharvaṇikānām svam bhavitum arhati anyat ataḥ dharmāt āmnāyāt vā .