Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 4 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 4.3.25
tatra jātaḥ
Aṣṭādhyāyī 4.3.25
Vṛtti Patañjali

kimartham jātādayaḥ arthāḥ nirdiśyante .

jātādiṣu artheṣu ghādayaḥ yathā syuḥ .

svārthe mā bhūvan iti .

na etat asti prayojanam .

śeṣe iti vartate .

tena svārthe na bhaviṣyanti .

ataḥ uttaram paṭhat .

tatrajātādiṣu vacanam niyamārtham .

niyamārthaḥ ayam ārambhaḥ .

jātādiṣu eva ghādayaḥ yathā syuḥ .

iha mā bhūvan .

tatra āste tatra śete iti .

yadi niyamaḥ kriyate dārṣadāḥ saktavaḥ aulūkhalaḥ yāvakaḥ iti na sidhyati .

saṃskṛtam iti evam bhaviṣyati .

bhavet siddham dārṣadāḥ saktavaḥ iti .

idam tu na sidhyati : aulūkhalaḥ yāvakaḥ iti .

saṃskṛtam hi nāma tat bhavati yat tataḥ eva apakṛṣya abhyavahriyate .

na ca yāvakaḥ ulūkhalāt eva apakṛṣya abhyavahriyate .

avaśyam randhanādīni pratīkṣyāṇi .

tasmāt na arthaḥ anena niyamena .

kasmāt na bhavati : tatra āste tatra śete iti .

anabhidhānāt .

tat ca avaśyam anabhidhānam āśrayitavyam .

kriyamāṇeṣu api hi arthanirdeśeṣu yatra jātādiṣu utpadyamānena pratyayena arthasya abhidhāna na bhavati na bhavati tatra pratyayotpattiḥ .

tat yathā : aṅgulyā khanati vṛkṣamūlāt āgataḥ iti .

na tarhi idānīm jātādayaḥ arthāḥ nirdeṣṭavyāḥ .

nirdeṣṭavyāḥ ca .

kim prayojanam .

apavādavidhānārtham .

prāviṣaḥ ṭhap .

prāvṛṣi jātaḥ prāvṛṣakaḥ .

kva mā bhūt .

prāvṛṣi bhavaḥ prāveṣeṇyāḥ balāhakāḥ .

yāni tu etāni nirapavādāni arthāpadeśāni tāni śakyāni akartum .

kṛtalabdhakrītakuśalāḥ .

sraughnaḥ devadattaḥ iti .