śeṣe iti ucyate .
kaḥ śeṣaḥ nāma .
apatyādibhyaḥ cāturarthparyantebhyaḥ ye anye arthāḥ saḥ śeṣaḥ .
kimartham punaḥ śeṣagrahaṇam .
śeṣe ghādayaḥ yathā syuḥ .
svārthe mā bhūvan iti .
na etat asti prayojanam .
idam tāvat ayam praṣṭavyaḥ .
aṇādayaḥ svārthe kasmāt na bhavanti iti .
apatyādiṣu artheṣu aṇādayaḥ vidhīyante .
tena svārthe na bhaviṣyanti .
ime api tarhi jātādiṣu artheṣu vidhīyante .
tena svārthe na bhaviṣyanti .
katham punaḥ iha ucyamānāḥ ghādayaḥ jātādiṣu śakyāḥ vijñātum .
anuvartiṣyante tatra ghādayaḥ .
yadi anuvartante ghādayaḥ yā yā parā prakṛtiḥ tasyāḥ tasyāḥ pūrve pūrve pratyayāḥ prāpnuvanti .
evam tarhi jātādiṣu artheṣu ghādīn apekṣiṣyāmahe .
ayuktā evam bahunaḥ apekṣā .
apekṣamāṇaḥ ayam anantaram yogam apekṣeta .
bahunaḥ api apekṣā bhavati .
tat yathā kaṣādiṣu yathāvidhi anuprayogaḥ iti sāmānyakam saviśeṣakam sarvam apekṣyate .
atha vā punaḥ astu anuvṛttiḥ .
nanu ca uktam yā yā parā prakṛtiḥ tasyāḥ tasyāḥ pūrve pūrve pratyayāḥ prāpnuvanti iti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
sambandham anuvartiṣyate .
rāṣṭrāvārapārāt ghakhau .
grāmāt yakhañau rāṣṭrāvārapārāt ghakhau .
kattryādibhyaḥ ḍhakañ rāṣṭrāvārapārāt ghakhau grāmāt yakhañau iti .
ataḥ uttaram paṭhati .
śeṣavacanam ghādīnām apatyādiṣu aprasaṅgārtham .
śeṣavacanam kriyate śeṣe ghādayaḥ yathā syuḥ .
apatyādiṣu mā bhūvan iti iti .
katham ca prāpnuvanti .
tasyedaṃvacanāt prasaṅgaḥ .
tasyedaṃviśeṣāḥ hi ete apatyam samūhaḥ nivāsaḥ vikāraḥ iti .
vipratiṣedhāt siddham .
aṇādayaḥ kriyantām ghātayaḥ iti aṇādayaḥ bhavanti vipratiṣedhena .
na vā paratvāt ghādīnām .
na eṣaḥ yuktaḥ vipratiṣedhaḥ .
kim kāraṇam .
paratvāt ghādīnām .
vipratiṣedhe param iti ucyate .
pūrve ca aṇādayaḥ pare ghādayaḥ .
pare aṇādayaḥ kariṣyante .
sūtraviparyāsaḥ ca evam kṛtaḥ bhavati .
aṇapavādatvāt ca aṇviṣaye ghādiprasaṅgaḥ .
aṇapavādatvāt ca ghādīnām aṇviṣaye ghādayaḥ prāpnuvanti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na aṇviṣaye ghādayaḥ bhavanti iti yat ayam pheḥ cha ca iti phyantam cham śāsti .
na etat asti jñāpakam .
phinartham etat syāt .
sauvīreṣu iti vartate na ca phinantam sauvīragotram asti .
gotragrahaṇam sāmuhikeṣu jñāpakam daivayātavagrahaṇam vaiṣayikeṣu bhāstrāyaṇagrahaṇam naivāsikeṣu .