Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 4 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 4.1.155
kauśalya-kārmāryābhyāṃ ca
Aṣṭādhyāyī 4.1.155
Vṛtti Patañjali

kim idam kausalyakārmāryayoḥ vikṛtayoḥ grahaṇam kriyate .

evam vikṛtābhyām yathā syāt .

atyalpam idam ucyate : kausalyakārmāryābhyām ca iti .

phiñprakaraṇe dagukosalakarmāracchāgavṛṣaṇām yuṭ ca .

phiñprakaraṇe dagukosalakarmāracchāgavṛṣaṇām yuṭ ca iti vaktavyam .

dagu dāgavyāyaniḥ kosala kausalyāyaniḥ karmāra karmāryāyaṇiḥ chāga chāgyāyaniḥ vṛṣa vārṣyāyaṇiḥ .

yadi yuṭ kriyate yuṭi kṛte anāditvāt ādeśaḥ na prāpnoti .

idam iha sampradhāryam .

yuṭ kriyatām ādeśaḥ iti .

kim atra kartavyam .

paratvāt ādeśaḥ .

nityaḥ yuṭ .

kṛte api ādeśe prāpnoti akṛte api prāpnoti .

yuṭ api anityaḥ .

anyasya kṛte ādeśe prāpnoti anyasya akṛte .

śabdāntarasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati .

antaraṅgaḥ tarhi yuṭ .

kā antaraṅgatā .

utpattisanniyogena yuṭ ucyate .

utpanne pratyaye prakṛtipratyayau āśritya aṅgasya ādeśaḥ ucyate .

ādeśaḥ api antaraṅgaḥ .

katham .

vakṣyati etat āyanādiṣu upadeśivadvacanam svarasiddhyartham iti .

anavakāśaḥ tarhi yuṭ .

evam tarhi pūrvāntaḥ kariṣyate .

yadi pūrvāntaḥ kriyate dāgavyāyaniḥ oḥ guṇaḥ na prāpnoti .

astu tarhi parādiḥ eva .

nanu ca uktam yuṭi kṛte anāditvāt ādeśaḥ na prāpnoti iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

siddham tu ādiṣṭasya yuḍvacanāt .

siddham etat .

katham .

ādiṣṭasya yuḍvacanāt .

yuṭ ca ādiṣṭasya iti vaktavyam .

tat tarhi vaktavyam .

na vaktavyam .

cena sanniyogaḥ kariṣyate .

yuṭ ca .

kim ca .

yat ca anyat prāpnoti .

kim ca anyat prāpnoti .

ādeśaḥ iti .